Navoiy viloyatining Xatirchi tumani boy tarixiy o'tmish va yuksak madaniy merosga ega hududlardan. Ajdodlar an'anasi bugungi kunda ham munosib davom ettirilmoqda. Hozirda tumanda 198 mingga yaqin aholi yashaydi. E'tiborlisi, ularning 18 ming 804 nafarini 60 yoshdan oshgan tabarruk keksalar tashkil etadi. Xususan, tumanda 1 nafar 100 bilan yuzlashgan, 5 nafar 90 yosh va 26 nafar 80 yoshdan oshgan duogo'y nuroniylar bor. Shuningdek, hududda 26 nafar ikkinchi jahon urushi frontorti mehnat faxriysi, 178 nafar afg'on urushi qatnashchisi hamda 20 nafar Chernobil fojiasi talafotlarini bartaraf etishda qatnashgan yurtdoshlarimiz e'zoz va ehtiromda umrguzaronlik qilmoqda.
Xo'sh, hududning bugungi ijtimoiy-siyosiy taraqqiyotida nuroniylarning o'rni qanday? Xususan, “Keksalar maslahati” guruhlari raislari hamda faol otaxon-onaxonlar yoshlar tarbiyasi va mahallalar obodligi yo'lida qanday ishlarni amalga oshirmoqdalar? Shu kabi savollarga javob olish maqsadida “Nuroniy” jamg'armasi tuman bo'limi raisi Ibodulla hoji Mustafoyevga yuzlandik.
— Davlatimiz rahbarining tegishli qaror va farmonlari, shuningdek, “Nuroniy” jamg'armasi respublika Boshqaruvi topshiriqlari ijrosini samarali ta'minlash maqsadida tumandagi 70 ta mahallada yashovchi keksa avlod vakillari bilan tizimli ishlar yo'lga qo'yilgan, — deydi Ibodulla Mustafoyev. — Xususan, “O'zbekiston bo'ylab sayohat qil!” dasturi doirasida 2 ming 946 nafar nuroniy yurtimizning diqqatga sazovor maskanlariga yuborilgan bo'lsa, 874 nafari muqaddas qadamjolarni ziyorat qilishdi. Ijtimoiy qo'llab-quvvatlash yo'nalishida 682 nafar otaxon va onaxon bepul tibbiy ko'rikdan o'tkazilib, zarur dori-darmonlar bilan ta'minlandi.
Ma'lumotlarga ko'ra, tumandagi 210 nafar obro'li va tajribali nuroniy kambag'allik ro'yxatiga kiritilgan 1050 ta oilaga biriktirilgan. Ularning faol ko'magi natijasida ko'plab xonadonlar ehtiyojmandlikdan chiqarildi. Ushbu xayrli ishlar izchilligini ta'minlash maqsadida 2026 yil fevral oyida faollar bilan qayta shartnomalar imzolanib, reestrdagi yangi oilalar bilan ishlash jarayoni boshlandi. Ta'kidlash joizki, o'tgan yili nuroniylar tashabbusi bilan 1 ming 928 nafar kam ta'minlangan oila farzandlariga 1,4 milliard so'mdan ziyod qiymatdagi o'quv qurollari va kiyim-kechaklar berildi.
Yoshlar va oila masalasi ham doimiy e'tiborda.
Prezidentimizning 2025 yil 3 yanvardagi “2025 yilda respublika mahallalarida xavfsiz muhitini yaratish va huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish tizimi samaradorligini yanada oshirish bo'yicha chora-tadbirlar to'g'risida”gi qarori ijrosi doirasida 140 nafar nuroniy 1 ming 400 nafar uyushmagan yoshga mas'ul etib tayinlandi. Natijada 124 nafarining muammolariga yechim topildi, yana 45 nafari profilaktik ro'yxatdan chiqarildi. Eng muhimi, 89 nafar “Keksalar maslahati” guruhi a'zolarining bevosita aralashuvi va ma'naviy-axloqiy suhbatlari natijasida 130 ta nizoli oila yarashtirilib, ajrimlarning oldi olindi.
— Respublika Ma'naviyat va ma'rifat markazi, O'zbekiston musulmonlari idorasi hamda boshqa mutasaddi tashkilotlar bilan hamkorlikda oilaviy qadriyatlarni asrash, to'y-hashamlarni ixchamlashtirish bo'yicha keng ko'lamli targ'ibot ishlarini olib boryapmiz, — deydi tuman nuroniylari oqsoqoli. — Shu maqsadda mahallalardagi har bir ko'chaga tajribali nuroniylar “ko'chaboshi” etib biriktirildi. Ular ijtimoiy muhitni sog'lomlashtirish va milliy urf-odatlarimizni ibratli tarzda davom ettirishga bosh-qosh bo'lishmoqda.
Joriy yilda tuman hokimligi keksalarning qo'llab-quvvatlashiga tayanib, tumanning va 10 ta maktabning 100 yillik yubileyini keng nishonlashni rejalashtirgan. Shuningdek, hududni jadal rivojlantirish bo'yicha qiymati 152 milliard so'mlik 13 ta yirik loyiha ustida ish olib borilmoqda. Jumladan, Samarqandning Narpay tumani bilan chegaradosh hududda 70 milliard so'mlik xizmat ko'rsatish ob'yektlari, Oqdaryo sohilida 6,9 milliard so'mlik dam olish maskani; “Angidon—Langar” turizm qishloqlari yo'llarini ta'mirlash va yoritish ishlari shular jumlasidandir. Kelgusida “Sangjumon” mahallasidagi mo''jizakor “tebranuvchi tosh”ga eltuvchi 500 metrli tog' yo'lini ta'mirlash ham ko'zda tutilgan.
Shu o'rinda bir gap. Sangjumon qishlog'i yaqinidagi ulkan granit xarsang ming yillar sinoatini yashirib keladi. Dengiz sathidan 800-900 metr balandlikda joylashgan bu toshning aylanasi 19, diametri 9,5, balandligi esa 6 metrni tashkil etadi. Og'irligi taxminan 270 tonna. Uning mo''jizasi shundaki, ulkan xarsang yerdan o'sib chiqqan tabiiy supa ustidagi kichik bir nuqtada (diametri 50-60 sm.) muvozanat saqlab turadi. Uni har qanday odam, hatto yosh bola ham yengil harakat bilan tebratishi mukin. Ma'lumotlarga ko'ra, bunday tebranuvchi toshlar dunyoda atigi uchta bo'lib, qolgan ikkitasi Argentina va Isroilda joylashgan.
Mutaxassislar Sangjumon toshining hajmi va shakli jihatidan ularning eng noyobi deb e'tirof etishadi. Shuningdek, yaqin atrofda burgut qanot yozib qo'nayotganini eslatuvchi yana bir ulkan tosh bor. Uning ostidagi kichik teshik xalq orasida odamlarning “gunohlarini o'lchaydigan” ramziy sinov makoni hisoblanadi. Ijodiy safarimiz davomida “Sangjumon” mahallasidagi “Keksalar maslahati” guruhi rahbari Jamoliddin Abduazimov bilan suhbatlashdik. Mahalladagi 2045 nafar aholi orasida 87 nafar nuroniy bor. Ulardan biri 74 yoshli Maxfirat aya Bengmatova o'z uyida 200 dan ortiq noyob eksponatni jamlagan tarixiy muzey tashkil etgan.
Muzeydagi Alisher Navoiy byusti, XIX asrga oid telefon, qadimiy yog'och pianino va XVI asr soatlari kishini hayratga soladi. Nuroniylar mahalla aholisining bandligini ta'minlashda ham tashabbuskor. Jamoliddin Abduazimov mas'ulligida kambag'al oila vakillari yirik fermer xo'jaliklariga biriktirilib, qo'y-echki boqish orqali barqaror daromadga ega bo'ldi. Tikuvchilik hunari bor ayollar hokim yordamchisi ko'magida zarur jihozlar bilan ta'minlandi. Pachirlik Mahmayoqub Isoqov ehtiyojmand oilalarga o'rmon xo'jaligi hududidan yer olib berib, bog' yaratishlariga ko'maklashdi. Nurota tog' tizmasi etagidagi “Oqtepa” mahallasida esa 160 nafar nuroniy istiqomat qiladi.
Ularning eng keksasi — 100 yoshli Maman bobo Bobonazarov hamon bardam va duogo'y. Tumanning eng chekka hududi — “Mirdosh” mahallasida ham nuroniylar faolligi sezilarli. Faxriddin Barnayev va Eshmamat hoji Nurmurodov kabi faollar biriktirilgan oilalarga tikuv mashinalari olib berish, chorva fermalariga ishga joylashtirish va bog'dorchilikka jalb etish orqali kambag'allikni qisqartirishga hissa qo'shishmoqda.
Ha, Xatirchining tog'oldi qishloqlarida yoshlar uchun ish o'rinlari kam bo'lsa-da, hayot tajribasiga ega nuroniylarning “Qimirlagan qir oshar” naqliga amal qilib, ko'rsatayotgan sa'y-harakatlari hudud rivojiga yangi sur'at bag'ishlamoqda. Mana shunday fidoyi insonlari bor yurtning ertasi hamisha farovon bo'lishiga shubha yo'q.
Xudoyberdi NAVRO'Z,
“Nuroniy” muxbiri.