Xalqimizga oid qaysi manba, qaysi qo'lyozmaga murojaat etmang, ona, ayol shu oilaning muqaddasligini ta'minlovchi, ma'naviy-axloqiy muhitini yaratuvchi mo''tabar inson sifatida ta'riflanadi. Jumladan, Qur'oni karim va hadisi sharifda ham onani ulug'lash lozimligi haqida ko'plab ibratli ko'rsatmalar bor. Zotan, homilani yuragi ostida ko'tarish, dunyoga keltirish va unga Yaratgan ato etgan birinchi rizqni berish — emizish, uni tarbiyalash, voyaga yetkazish, elga qo'shish onalar zimmasidagi sharafli va xayrli vazifadir.
Rivoyat qiladilarki, o'g'il onani uch marotaba hajga opichlab olib borib kelgan taqdirda ham, ona farzand deb chekkan zahmatlarning uchqunichalik bo'lmas ekan. Deydilarki, onaning farzandni o'stirib voyaga yetkazish yo'lida chekkan riyozati haqqini ado etish uchun har qanday sa'y-harakat va xizmat kamlik qiladi.
Mehr tuyg'usi go'dak beshikligidayoq quloqlari ostida yangragan ona allasining orombaxsh sadolari orqali bola qalbiga yo'l topadi. Ona otaga nisbatan bolaga mehribonroq bo'ladi, uni hamma vaqt ko'z qorachig'iday asraydi, yuvib-taraydi. Unga o'zining butun vujudi, qalbi, mehri, vaqti, e'tibori, mehnatini bag'ishlaydi.
Insonga xos shunday noyob fazilatlar borki, ularning barchasi bolaga onadan o'tadi. Chunki bola eng ko'p vaqt onaning bag'rida, yonida bo'ladi, undan hayot saboqlarini oladi. Olam va odamlarga nisbatan mehrni o'rganadi.
Yana shuni ham aytish kerakki, bola tarbiyasidagi eng mashaqqatli va mas'uliyatli davr — insonning inson bo'lib shakllanadigan vaqti ona bag'rida kechadi. Shuning uchun inson erishgan hamma narsani ona qo'ynida berilgan tarbiyaning ozig'i deb bilmoq kerak. Ona hech qachon farzandiga yomonlikni ravo ko'rmaydi. U bolasining posboni, himoyachisi, sirdosh do'sti va qiblagohidir.
Ona o'g'il bolaga nisbatan qizlarga yaqinroq bo'ladi, degan gapda jon bor. Chunki u qizini tarbiyalar ekan, uning timsolida bo'lajak onani ko'radi, shu bois, unda onalikka xos sifatlarni qaror toptiradi, uni turmushga, oilaga tayyorlaydi. Uning baxtli bo'lishiga umid qiladi.
Ona qizini unashtirar ekan, uni yoniga chaqirib, shunday nasihat qiladi: “Sevimli qizim, tez kunlar ichida bizning qo'limizdan ketib, bir insonga yor va bir umrlik yo'ldosh bo'lasan. Senga baxt-saodat tilovchi ona tomonidan berilgan ushbu nasihatlarni tingla, shu nasihatlarga imkoning boricha amal qil. Turmush o'rtog'ing o'ziga yo'ldosh, shodlik va qayg'uli kunlarida birga shodlanuvchi va qayg'uruvchi o'rtoq bo'lishingga umid qilib, seni tanladi. Zinhor uning umidini puchga chiqarma. U har vaqt: “Shukr, maqsadim hosil bo'ldi”, deb sevinib so'zlab yursin va sendan rozi bo'lsin. Eringning yaqin kishilarini, xususan, qaynota va qaynonangni hurmat qil, ularni o'z otang va onang qatorida ko'r. Bolalarni aka, uka, opa-singillarining hukmida hisob qil.
Qaynotang va qaynonang nasihatlarini yaxshilab tinglab, ularga amal et. Oila a'zolarining xulq va tabiatlarini yaxshi o'rganib, ularga muloyim muomalada bo'l. Ular bilan orang buzilishidan saqlan. Chunki buning og'irligi ering ustiga tushadi. Seni desa, ularning ko'ngillari qoladi. Ering ikki o't orasida qolib, juda qiynaladi, eringni azob ichiga qo'yma, uning oila a'zolari bilan totuvlikda yasha. Eringdan hech bir sirni yashirma, eringdan boshqa hech kimga sir so'zlama.
Turmushning shod kunlari bo'lgani kabi, zaharli, tikanli kunlari ham bo'ladi. Ering bilan orangga sovuqchilik tushirma, o'zingni og'ir tut, sovuqqonlik bilan so'zlab, qizishma, yuzingni burishtirib, baqirib-chaqirib so'zlama. Yaxshi muomala qil. So'zingda haqli bo'lsang, muloyim so'zlab, yotig'i bilan tushuntir, ering bu go'zal muomalangni ko'rib, darrov g'azabdan tushadi, muhabbati senga yana ham ziyoda bo'ladi. Bolalaringni yaxshi tarbiyalab o'stir, yaxshi xulqlarga odatlantir. Bu hamma aytgan so'zlarimni bajo keltirish aqlli va tadbirli xotinlar uchun og'ir ish emas. Kuch-quvvat bilan qilib bo'lmaydigan ishlarni yaxshi xotinlar o'z aqllari bilan qila oladilar”.
Onaning murakkab vazifalaridan yana biri o'g'lini bo'lajak ota sifatida kamol toptirishdan iborat. Qizlarda onalik tuyg'usi tug'ma bo'ladi, o'g'il bolalarda esa otalik tuyg'usi tug'ilgandan keyin, oilada onaning otaga munosabati, muomalasi jarayonlarida shakllanadi. Ona o'z hayoti timsolida farzandlarida ayol kishiga qanday muomalada bo'lish, o'zaro hurmat, sadoqat va vafodorlik fazilatlarini tarbiyalaydi.
Ona tarbiyasini olgan o'g'il hech qachon o'z rafiqasiga, opa-singillariga bemehr bo'lmaydi, ularni hamisha ardoqlaydi, e'zozlaydi. Buyuk yozuvchilar o'zlarining eng yaxshi asarlarini volidai muhtaramalari xotirasiga bag'ishlab yozganlari, donishmandlar esa o'zlaridagi eng ezgu fazilatlarni faqat onalaridan olganlarini ta'kidlashgani bejiz emas.
Yuqoridagilardan xulosa shuki, ona — xonadon farishtasi. U bor uyda nur, fayz va baraka bor. O'qishdan, ishdan, xizmatdan qaytgan farzand borki, ostona hatlab uyga kirishi bilan onasini so'raydi. Ota ham, eng avvalo, “onasi” deb murojaat qiladi. Zero, ona — oilaning charog'boni, ustuni, oiladagi hamma narsa u bilan bog'langan.
Hamro HAYITOV,
Buxoro shahridagi “A.G'ijduvoniy” MFY “Keksalar maslahati”
guruhi raisi,
mehnat faxriysi.