Otaxon kasbi tarixchi bo'lgani uchungina emas, kitobni yaxshi ko'rgani, davr voqealariga munosabat bildirishga qiziqqani uchun ham shunday hurmatga sazovor bo'lgan. Otaning Azimjon Xudoyqulov va Alisher Toshqulovlar bilan hammualliflikda nashr qilingan “Yozyovon” nomli kitobi yoki “Markaziy Farg'ona” gazetasida chop etilgan Sohibqiron Amir Temur haqidagi maqolalari fikrimizning yorqin isboti desak, xato bo'lmaydi.
Ahmadjon otaning 300 tupdan ko'proq ko'chatdan iborat limonariysi borligi esa alohida mavzu. 57 yillik ro'zg'or hamdardi Mastura ona bilan kechgan hayoti ham go'zal voqelarga boy yana bir mavzu bo'la oladi.
— Yozyovonimizda endigina urush tugab, el qaxatchilikdan chiqish yo'lini izlab turgan paytda mahallamizdagi Sora kelinoyining qaynota-qaynonasi va turmush o'rtog'i ham sovuq yurtlarga qatag'on davr siyosati tufayli surgun qilinib, yolg'iz qoladi, — deya hikoya qiladilar otaxon. — Undan ko'pincha onam xabar olib turardi. Men ham besh yoshli bolakay onamga ergashib kirardim. Yaxshi eslayman, Sora opa meni yaxshi ko'rib erkalatar, haligacha farzandi yo'qligidan o'ksinibmi, “Nasib bo'lsa, seni kuyov qilsam edi” deb ko'p aytardi. Keyinroq u Yozyovondan ancha olis Marg'ilon shahriga turmushga chiqibdi. Shu bo'yi uni ko'rmay ketdik, ammo u Marg'ilonda bir o'g'il, bir qizli bo'lgani, baxtini topgani haqida eshitgandik… Taqdirni qarangki, uning “Sani kuyov qilsam edi” degan orzusini eslagan onam, men Farg'ona pedagogika institutini tugatib, tarix muallimi bo'lib qaytgan yilim Marg'ilonga borib, Sora onani topadi va “Orzungizga yeting, deb sovchilikka keldim”, deydi. Xullas, oradan yigirma yil o'tib, mahalladoshlik rishtalari bog'lanib, men suluv Masturaxonimga uylanganman…
Qo'sha qarish saodatiga yetish uchun oilada erkak mas'uliyati ustuvorlik kasb etsa-da, ko'p jihatdan barqarorlik ayolning oqilaligiga, sabri- bardoshiga, fidoyiligiga bog'liq bo'ladi. Bu xususda Mastura ona bilan ham gaplashdik:
— To'g'ri aytasiz, — deydilar aya. — So'zingizga qo'shimcha ravishda aytish mumkinki, oilada milliy qadriyatlar, bir-birovga izzat-hurmat shakllansa, xonadon egalari, albatta, qo'sha qarish saodatiga erishadilar.
24 yoshli, oliy ma'lumotli muallim yigit bilan 17 yoshimda hayotimni bog'ladim. Oila, uy-ro'zg'or yumushlari… Bu borada bilimim ham, uquvim ham yo'q edi o'shanda. Hammasini rahmatli qaynonam — Tojixon onamdan o'rganganman. Supra yoyish, un solish, xamir qorish, ovqat qilish… Barcha-barchasini o'rgatdilar. Oshxonasi sarishta bo'lmagan ayolning ovqatiga maza kirmasligi, uyi orasta bo'lmagan ayolning eriga baraka kelmasligini ham qaynonajonimdan o'rganganman. Bu qoidalarga hozirgacha amal qilaman. Ikki kelinimga ham, qizlarimga ham buni o'rgatib boraman.
— Turmush o'rtog'ingizning alohida fazilatlarini ayta olasizmi? — so'raymiz suhbatdan zavq olib.
— Ko'p kitob o'qiydilar. Loqaydlikni yoqtirmaydilar. Qolaversa, biror ishga kirishsalar, yakuniga yetkazmaguncha qo'ymaydilar. Aniq esimda, 1977 yil edi. Betob bo'lib qoldilar. Vujudida vahimami, tushkunlikmi, ro'y berdi. Qon bosimlari ko'tarila boshladi. Shunda shifokorlar limon yeb yurish, nimadir ish bilan chalg'ishini maslahat berishdi. Shu gapga binoan, tomorqamizga dastlab o'n tup limon ekib, issiqxona qurdilar. Qiziqib ketib, betoblikni ham, qon bosimini ham unutdilar. Shundan buyon muallimlikka qo'shimcha limonchi ham bo'lib oldilar. Ikki o'g'limiz, bir qizimiz ham bu ishga astoydil kirishib ketishgan. Shu kunda salkam 30 sotixli joyda 300 tup daraxtni o'zida jamlagan limonariyimiz bor. Keyinroq limon sharbati ham chiqara boshladik. Axir, bir yilda 15 tonna limon olish hazilakam ishmi?! O'zim ham issiqxonaga kirsam, yayrab ketaman. Ham huzur, ham daromad deymanu bolalarimning dadasiga rahmat aytgim kelaveradi.
— Sizni Mastura onamiz ko'p kitob o'qiydi, dedilar. Shundaymi? — so'raymiz atayin Ahmad otadan.
— Sizga aytsam, muallim odamning kam kitob o'qishini kechirib bo'lmaydi. Qolaversa, biz, nuroniylarga ko'rsatilayotgan ishonch va hurmatga javoban uchrashuvlarda pand-nasihatimiz, bilimimiz bilan qatnashsak, deyman. Axir, seni hurmatlab, katta yig'inda so'z berishsayu dunyoqarashing to'pig'ingdan oshmasa, xunuk-da… “Nuroniy ” jamg'armasi tuman bo'limi raisi Obidjon Isaqov juda yaxshi odam. Tumandagi 33 ta mahalladan bittadan faol nuroniyni kengash a'zosi qilib olgan. Yig'ilishga kech qolmanglar, deb bir bayramda hammamizga soat sovg'a qildi. Buyam ish rivoji uchun taktika bo'ldi, chog'i. O'g'li Sherzodbek katta bir sex egasi, tadbirkor. Nuroniylar katta yig'inlarga birga borasizlar deb, hammamizga bir xil oq yaktak hadya qildi. Baraka topsin, keksalarning duosida gap ko'pligini biladi bu ishbilarmon bola.
— Shu kunlarda qanday kitob o'qiyapsiz?
— Xabaringiz bor, Yurtboshimiz Sohibqiron Amir Temur faoliyatini yanada keng targ'ib qilish tashabbusini ilgari surmoqdalar. Uchrashuvlarda shu haqda so'zlash uchun adibimiz Pirimqul Qodirovning “Amir Temur siymosi” kitobini o'qidim. Endi esa Hakim Sattoriyning “Hazrati Sohibqiron” asarini o'qiyapman.
Yozyovonlik Ahmadjon ota Ismoilov va Mastura onaxonlar bilan gaplashib, agar inson milliy qadriyatlarimizni hurmat qilsa, mehnatkashlikdan erinmasa, samarasidan zavqlansa, kitob o'qib bilimdonlikka erishaversa, oilada janjalu nizoga vaqt bo'lmasligi tabiiyligini yanada yaqqol his etdik. Bu ikki nuroniyning ikki o'g'il, uch qizi, 15 nabirasi, yana qancha evaralaridan iborat katta bir barakotli oilaga havas bilan boqarkanmiz, yurtimizda ana shunday fayzli oilalar ko'payaversin, deya tilak bildirdik.
Zamira RO'ZIYEVA,
“Nuroniy” muxbiri.