Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, faxriy pedagog, 104 bahorni qarshilayotgan Muhammadibrohim ota inomovni nafaqat Namangan viloyati Yangiqo'rg'on tumanidagi Paromon qishlog'i odamlari, balki butun mamlakatimiz ahli yaxshi taniydi. Otaxonning shogirdlari bugun jamiyatimizning turli sohalarida el-yurtimiz farovonligi yo'lida xizmat qilishmoqda.
Namangan viloyati Yangiqo'rg'on tumanidagi “Oqtepa” mahallasida yashayotgan otaxonning xonadoni hamisha gavjum. Shogirdlar, yo'qlab-so'rab keluvchilar juda ko'p. Joriy yilning 24 fevralida Namangan viloyati hokimi Shavkatjon Abdurazzoqov hamda “Nuroniy” jamg'armasi viloyat bo'limi raisi, senator Ikromxon Najmiddinov ham Muhammadibrohim ota Inomov xonadonida bo'lib, bir dasturxon atrofida iftorlik qildilar. Otaxon bugungi kunlar uchun shukrona aytib, el-yurtimiz tinchligini tilab, duolar qildi.
…Otaxon bilan suhbatlashganlar borki, inson deb atalgan muqaddas zotning mashaqqatlar, sinovlar, fojialardan omon chiqib, sinmagan matonati, jasoratiga guvoh bo'ladi. Xuddiki jangovarlik, fidoyilik filmini ko'rgandek his etadi o'zini. O'z navbatida, qahramonining shonli hayoti va faoliyatidan o'ziga kerakli xulosalar chiqaradi.
Otaxonning yoshi asrdan oshgan bo'lsa-da, fikrlari tiniq. Boshdan kechirganlarini xuddi kechagidek hikoya qiladi. Ularning hayotiy hikoyalarini quyida ibrat va hikmat o'rnida keltirmoqdamiz. Zero, ulug'larning ko'rgan-kechirganlari keyingilar uchun betakror hayot saboqlaridir.
— Hozirgi Paromon qishlog'i avvallari to'qayzor bo'lgan ekan, — deya hikoyasini boshlaydi otaxon. — Qadimgi Paromon Podshootasoy o'zanining o'ng tarafida, hozirgi Bozorovlar to'pi yashaydigan hududda bo'lgan ekan. Paromon so'zining ma'nosini kattalar “yuksaklikdagi qo'rg'on”, “balandlikdagi, tog' bag'ridagi joy” deya sharhlar edilar.
1922 yilda tug'ilganman. Otam Sultonboy o'g'li Inomboy qandolatchi-boqqol bo'lganlar. Onamning ismlari Tojinisaxon bo'lib, 2 qiz va 2 o'g'ilni dunyoga keltirganlar. Yosh vafot etgan ekanlar. Men ularni eslay olmayman. Mendan keyingi ukam bolaligida vafot etgan. Oilada 2 qiz, 1 o'g'il katta bo'lganmiz. Uyimizda otimiz, qo'y-echkilarimiz bor edi, ularni o'tlatib yurganimda ham latta xaltamga muqovasi titilib, yirtilib ketgan kitobimni solib yurardim. Qishlog'imizda 5-, 6-, 7- sinflar o'qitiladigan maktab yo'q, o'qishni davom ettirish uchun Zarkentdagi maktabga o'tish kerak edi. Otamni mendan boshqa yordamchisi bo'lmagani uchun o'qishni davom ettirolmadim. Qo'y-echki va otimizni dalada o'tlatib, otamga yordam berardim. Otam 81 yoshda arava qo'shilgan ot minishga yaramay qolganlaridan keyin otni aravasiz minadigan bo'ldi. Otam baqqollik qilib, shahardan kerakli narsalarni xurjunni to'ldirib olib chiqardilar. Shu narsalarni kimgadir pulga, kimgadir bug'doyga, makka doniga ayirboshlab, savdo qilardilar. Ba'zilar “Haqqini bug'doy pishig'ida beraman”, — desa, nasiyaga ham savdo qilaverardilar.
1930-1935 yillar og'ir kechdi. Qahatchilikdan kunjara yeganligi yoki ochlik oqibatida hayotdan ko'z yumgan odamlarning ayanchli taqdiriga ham duch kelganmiz. Biz o'sha davrlarda yovvoyi no'xat, qora tariq, tangacho'p va boshqa giyohlarni yeganmiz. Shuningdek, ota-onamiz ocharchilik davrida atala bilan biz, bolalarining jonini saqlab qolganlar.
Paromon qishlog'imizdagi sho'rolar ochgan maktabga 1947-1948 yillarda Mahkamboy Yo'ldoshev mudirlik qilgan. U Paromon maktabining 5-direktori edi. Men maktabga borganimda, Risliqbu “Bu bola katta, 7-8 yoshga o'xshaydi, mening qo'shnim bo'ladi, Inom qandolatchi-boqqolning bolasi, yili — 1922”, — deb 1-sinfga qabul qilgan. U vaqtlarda tug'ilganlik to'g'risidagi guvohnoma ham bo'lmagan. Qachon tug'ilgansan, — deb so'rashsa, qovun yoki bug'doy pishig'iga mo'ljallab aytilgan. Tog'amdan 5-10 so'm, yana singlimdan pul olib, shahardagi o'qituvchilar tayyorlaydigan maktabga bordim. U yerda 2 oy o'qib, imtihondan yaxshi o'tdim. Direktor: “Namangan istirohat bog'ining yonida pedagogika bilim yurti bor. Shu bilim yurtiga hujjat topshirib, sirtdan o'qiysan, keyin qishloqqa borib o'qituvchilik qilasan”, — dedi. Uning maslahatiga ko'ra, pedagogika bilim yurtiga hujjatlarimni topshirib, sirtdan o'qidim.
Pedagogika bilim yurtini tamomlaganimdan so'ng “Boshlang'ich sinflar o'qituvchisi” degan hujjatni olib, Zarkentdagi maktabda 3-sinf o'quvchilarini o'qita boshladim.
…1941 yil yozi jazirama issiq keldi. Urush boshlangan vaqt. Menga ham harbiy komissariatdan chaqiruv qog'ozi keldi. O'shanda Namanganda otliq askar brigadasi tuzilgan ekan. 103-diviziya deyilardi. Uychida, Koroskonda, Bozorboshi tepasidagi Oktyabr kolxozida askarlikka yaraydiganlarni jamlab, urushga tayyorlar edi. Shtab Chortoqning o'sha davrlardagi Oktyabr kolxozida joylashgandi. Biz Koroskonda turdik. Kolxozlar otni tayyor minib ketadigan qilib, egar-jabdug'i, quloqchinigacha bizga olib kelib topshirdi. Eskadron komandiri bizni yalanglikka olib chiqardi. Ot choptirgani, miltiq otgani adirga olib borishardi. Nishonga qarata miltiqdan o'q otishni o'rganardik…
Mashqlar tugagach, poezdga chiqib, urushning belgilangan hududiga yo'l oldik. Odamlarning “Stalingrad, Stalingrad!” — degan ovozlari eshitildi. Volga daryosi, uning oldida keng maydon bor ekan. Poezddan tushib, otliq holda yurib bordik. Bir joyga borganda to'xtadik. Uch tomoni adir, ichida olma daraxtlari bor ekan. Uning ichida harbiy qism joylashgan ekan. Shu tariqa biz jangga kirishga tayyorgarlik ko'ra boshladik. Shinel, nakidka, patron soladigan kamar, suv ichadigan va ovqat quyib ichadigan idishlar berishdi. Okop qazigani sopi kalta lopatka va beshotar miltiq ham berishdi.
Ertalab janggohga yo'l oldik. Ertalabdan kechgacha piyoda yurdik. Komandir “Perekur-perekur”, — dedi. Dam olish uchun daraxt tagiga o'tirdik. Shu paytda nemislarning kichikroq pulemyoti bor qiruvchi samolyoti ustimizdan uchib o'tdi. Keyin esa bizni o'qqa tuta boshladi. Shukrki, jabrlanmadik. Biroz yurgach, qiruvchi samolyot bombardimonchisini boshlab kelsa bo'ladimi. Komandir bor ovozi bilan qichqirib, “Tarqalinglar”, deya buyruq berdi. Haligi samolyotlar ikkitamidi, uchtamidi, tepadan turib, bomba yog'dirdi. Qiyomat-qoyim boshlandi go'yo…
O'lgan o'ldi. Qolgan qoldi. Axir, bu urush edi. Omon qolganlar yo'lda davom etdik. Keyin Krasnodar atrofida ko'p vaqtlar jang qildik, Don daryosining bo'yida bo'ldik. Don daryosi Volga daryosi boshidan texnika va qo'l bilan qazib, ulangan ekan. Aytishlaricha, fashistlar “Stalin kaput, Moskvaga kiramiz” — deganida Stalin Jukovni chaqirib, “Qanday qilib bo'lsa ham nemisni orqaga qaytarish kerak”, — deya topshiriq beribdi. Jukov aqlli marshal edi, nemislar ortga qaytarildi. Moskvaga nemis kira olmadi. Lekin Stalingradga kirish uchun fashistlar juda qattiq jang qilgan. Qurbonlar juda ko'p bo'lgan. Dushman Stalingraddan ham qaytarildi.
Urushdan qaytgan yilim, ko'rdimki, Paromonda ahvol juda chatoq. Odamlar hammasi urushga ketgan. O'shanda rais yordamchilari uyma-uy kirib ro'yxat qilganida, qishlog'imizdan 300 nafar erkakning urushga ketganligi ma'lum bo'libdi. Shu 300 tadan 27 ta odam qaytibmiz. Birining qo'li yo'q, boshqasining oyog'i…
1947 yildan boshlab, Paromonda o'qituvchilikni davom ettirdim. Urushda keyingi davrda Nov qishlog'idagi boshlang'ich maktabda bolalarni o'qitar edim.
1948 yili Sharofatxon Ergashevaga uylandim. Ayolim bilan 72 yil birga yashadik, 11 nafar farzand ko'rdik. Ulardan birining yuragi kasal edi, belanchakdan tushib ketib, o'tib qolgan. Sharofatxon bilan birga, 10 nafar farzandimizni sog'-salomat katta qildik. Ayolim Sharofat “Qahramon ona” bo'lgan.
Farzandlarimiz tarbiyasiga jiddiy e'tibor qaratdik. Lekin men ularga hech qachon qattiq tegmaganman. Ularning xohish-istaklariga qarshi chiqmaganmiz. O'qiyman deganini iloj qilib, albatta, o'qitganmiz. To'ng'ich farzandim Tolibjonni pedagogika oliygohida o'qitdim, oliy ma'lumotli bo'ldi, mening kasbimni oldi, kam bo'lmadi. Uning farzandlari ham o'qib, oliy ma'lumotli bo'lishdi. Nevaramning nevarasi hozirda maktabning 2-sinfida o'qiyapti.
Ustozimiz Muhammadibrohim otaning yuqoridagi hikoyalarini tinglab, ularning mashaqqatu sinovlarga to'la hayoti naqadar og'ir kechganligi, shunga qaramay, otaxonning har lahzada o'z ahdi, e'tiqodi va qarashlarida sobit turganligi, bu bilan xalqimizning chinakam qahramoniga aylanganligiga yaqqol guvoh bo'lamiz.
Baxtimizga mana shunday asr bilan yuzlashgan, tarixning shonli tirik kitobiga aylangan piru badavlatlarimiz hamisha omon bo'lsinlar, deymiz.
Barkamol ISHOQOV,
O'zbekiston Respublikasi sog'liqni saqlash a'lochisi,
tibbiyot fanlari nomzodi.