Yurtimizda har bahor va kuz mavsumida mevali va manzarali daraxt ko'chatlarini ekish an'anaga aylanib ulgurdi. Bu harakat keng ko'lamda tashkil etilib, O'zbekistonda yashil maydonlarni kengaytirish, ekologik muhit, aholi salomatligi va insonning tabiatga munosabatini yaxshilashga xizmat qilmoqda.
yoxud yashil hududlarni kengaytirishda yangi bosqich: Dendrologiya bog'larining ahamiyati
Mazkur masalaga davlatimiz rahbarining shaxsan o'zi e'tibor qaratib, bir qator tashabbuslarni ilgari surmoqda. Xususan, “Yashil makon” umummilliy loyihasi besh yildirki amalda bo'lib, ushbu an'ana doirasida amaliy harakatlar butun respublika miqyosida tashkil etilmoqda.
An'anaga muvofiq, mamlakatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida ko'chat ekish tadbirida ishtirok etdi hamda milliy dendrologiya bog'ini barpo etishga start berdi. Joriy yilda poytaxtda 108 gektar maydonda Milliy dendrologiya bog'i tashkil qilinmoqda. Bu yerdagi “Yashil” universitet hududida “Ilm — loyiha — amaliyot” zanjiri asosida barpo etilayotgan “in-vitro” laboratoriyasi, Dorivor o'simliklar hamda Urug'chilik va seleksiya markazlari ham shu yilning o'zida ishga tushiriladi.
— Aslida, dendrologiya bog'i, bu — daraxt va butalarning ilmiy asosda shakllantirilgan noyob kolleksiyasidir, — deydi ekologiya va iqlim o'zgarishi milliy qo'mitasi jamoatchilik kengashi a'zosi, ekofaol Feruzbek Sayfullayev. — Unda har bir o'simlik turi tizimlashtiriladi, nomlanadi va ilmiy jihatdan o'rganiladi. Oddiy park va bog'lar, asosan, aholining dam olishi uchun xizmat qiladi. Dendrologiya bog'i esa, avvalo, ilmiy tadqiqot va ta'lim maskani hisoblanadi. Bu yerda turli iqlim hududlaridan keltirilgan daraxt va buta turlari jamlanadi, ularning xususiyatlari o'rganiladi va amaliyotga tatbiq etiladi. Shuni alohida ta'kidlash joizki, mazkur dendrologiya bog'i hududida turli attraksionlar yoki savdo shoxobchalarini joylashtirish ko'zda tutilmagan, chunki ushbu maskan, avvalo, osoyishta muhitda ilmiy kuzatuvlar olib borish, tabiatni anglash va ekologik madaniyatni oshirishga xizmat qiladi. Yangi tashkil etilayotgan dendrologiya bog'i o'z mohiyatiga ko'ra, bugungi kunda faoliyat yuritayotgan Toshkent Botanika bog'i singari ilmiy-ma'rifiy va tabiatga yaqin maskan sifatida shakllantiriladi. Bu esa uni nafaqat sayr qilish, balki tabiatni his etish, o'rganish va asrab-avaylash ruhini kuchaytiruvchi maskanga aylantiradi. Shu jihatdan, dendrologiya bog'i nafaqat yashil hudud, balki ekologik bilim va tajriba markazi sifatida ham katta ahamiyat kasb etadi.
Tabiiyki, yashillikning respublika bo'ylab kengayishi ko'pchilikning faol ishtirokini talab qiladi. Prezidentimiz mahalla raislari, otaxon va onaxonlarimiz, xotin-qizlar vakillari hamda barcha faollarni joylarda milliy urf-odatlar, an'ana va qadriyatlarni yanada kengroq targ'ib qilishga, klublar va jamoalar tashkil etib, har bir ko'cha, xonadon, yo'l bo'ylariga nihol va gullar, qir-adirlarga daraxt va butalar ekishda bosh bo'lishga chaqirdi. Nuroniylar mazkur da'vatga hozirjavoblik bilan munosabat bildirib, mamlakat istiqboliga aloqador har bir harakatda faol ishtirok etish, shuningdek, shaxsiy namuna ko'rsatish ular uchun sharafli vazifa, burch ekanini ta'kidlashmoqda.
— Ekologik muammolar butun insoniyatni tashvishga solib, bu haqida jiddiyroq bosh qotirishga undamoqda, — deydi “Nuroniy” jamg'armasi Sariosiyo tumani bo'limi raisi Salom ota Qosimov. — Jumladan, yurtimizda havo sifatini yaxshilash va yashillik darajasini oshirish maqsadida bir qator sa'y-harakatlar boshlab yuborildi. Xususan, hurmatli Prezidentimiz rahnamoligida “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida amalga oshirilayotgan ishlar yaqin kelajakda istiqbolli natija berishi shubhasiz. Buning uchun har bir hududda tizimli ish tashkil etish va O'zbekiston iqlim sharoitiga chidamli, kam suv ichadigan, havoga ko'p kislorod chiqaradigan ko'chatlarni o'tqazishga to'g'ri kelmoqda. Shuni inobatga olgan holda, mamlakatimiz rahbari uzoqni ko'zlab, milliy dendrologiya bog'ini barpo etish, jarayonni ilmiy asosda tashkil etish tashabbusini ilgari surdi. Surxondaryo vohasida yashil maydonlarni kengaytirish hamda ekologik vaziyatni yaxshilash maqsadida “Nuroniy” jamg'armasi Surxondaryo viloyati bo'limi raisi Orziqul Soatov boshchiligida, shuningdek, viloyat hokimining tashabbusi bilan hududning 15 ta tuman va shaharlarida yashil tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Jarayon davomida ishga mahallabay, xonadonbay yondashilib, har bir aholi tomorqasiga 20 tadan ko'chat o'tkazishga erishish ko'zda tutilgan. Bundan tashqari, qabriston va yo'l yoqalarida, tashkilot va mahalla hududlarida mevali va manzarali daraxt hamda gul ko'chatlarini ekish tadbirlari tashkillashtirilmoqda. Aslini olib qaraganda, yerga nihol qadash, uni munosib parvarish qilib, bog'-rog' barpo etish, shuningdek, yurtda obodonlashtirish ishlarini keng ko'lamda tashkil etish ota-bobolarimizdan qolgan rasm, odatdir. Demakki, bu an'anani davom ettirish zimmamizga jiddiy vazifa yuklaydi. Shu barobarda, xalqning ezgu maqsadlar yo'lida birligini ifodalab, yoshlarning bunyodkorlik ishlariga rag'batini oshiradi. Biz, Surxon nuroniylari Prezidentimizning tashabbuslarini qo'llab-quvvatlab, eng avval, boshlangan xayrli ishda shaxsiy namuna ko'rsatishga harakat qilamiz hamda keng jamoatchilikni bu borada faollik ko'rsatishga chorlab qolamiz.
Sirdaryo viloyatida ham natijalar yomon emas. Joriy yilning birinchi choragida hududda “Yashil makon” loyihasi doirasida jami 3436700 ta (shundan 2588476 tasi manzarali, 1457804 tasi mevali daraxt ko'chatlari) ko'chat o'tqazish rejalangan bo'lsa, mart oyi holatiga ko'ra 4046280 tup ko'chat yerga qadalgan.
Viloyatning Sayxunobod tumanida “Yashil makon” loyihasi doirasida bahor mavsumida 658000 dona mevali va manzarali daraxt ko'chatlari ekish rejaga kiritilgan bo'lib, bugungi kunga qadar 325 gektar yer maydonida jami 682 ming tup ko'chat ekilgan. Ularning 525 ming donasini manzarali (ihota va tutzorlar), 157 ming donasini mevali daraxt ko'chatlari tashkil etadi. Aslini olganda, ijobiy natijaga raqamlar ko'rsatkichi orqali erishilmaydi, albatta. Eng asosiysi, qadalgan daraxt ko'chatlarining uzluksiz parvarish qilinishi, doimiy nazoratning samarali yo'lga qo'yilishi, shuningdek, viloyatning ekologik holatida ijobiy o'zgarishlarga erishish ortidan mamlakatning ekologik salohiyati yuksalishini qo'llab-quvvatlashga erishishdir.
Sug'diyona SOBIROVA.