Ko'hna va muqaddas Turkiston biz uchun naqadar aziz va tabarruk. Asrlar davomida bu zaminda kamol topgan olimu ulamolar, ma'rifat ahli o'zlarining bebaho ilmiy va ma'naviy merosi bilan butun bashariyatni hayratga solib kelgan. Kechagina yaxlit bir diyor bo'lgan Turkiston zamini bugun besh davlat bo'lib ajralgan esa-da, sof maqsadlar yo'lida, o'zaro ahillik va tinchlikda yashayotgan qardosh xalqlar buyuk ajdodlarimizning barhayot ruhlarini shod etmoqda. Shu doirada sirdaryolik bir guruh mehnat faxriylari bilan Qozog'istonning tarixiy markazlari — Turkiston va O'tror shaharlariga ziyorat safarini uyushtirdik. Bizga viloyat nuroniylari sardori O'tbosar Abdiyev hamda Kasaba uyushmalari federatsiyasi viloyat kengashi raisi Rustam Tursunmuratov boshchilik qildi.
Manzil ulovi – zamonaviy va barcha qulayliklarga ega avtobusning o'z tarixi bor: o'tgan yili viloyat hokimi Erkinjon Turdimov tashabbusi bilan “Nuroniy” jamg'armasi viloyat bo'limiga sovg'a qilingandi. Ko'pchiligimiz bu fayzli avtobusda ilk bor uzoq safarga chiqqanimiz bois, keksalar e'zozini joyiga qo'ygan rahbarlarimizga chin dildan minnatdorlik bildirdik. “Yuz marta eshitgandan bir marta ko'rgan afzal”, deydilar. Safar taassurotlari qalbimizda bir olam bo'ldi. Ikki qardosh respublika Prezidentlari muhtaram Shavkat Mirziyoyev va Qosim-Jomart To'qayevlarning oqilona, do'stona va ochiq siyosati tufayli chegaralardan o'tish hech qanday qiyinchiliksiz kechdi.
“Qoplonbek” chegara postidan o'tishimiz bilan qozog'istonlik do'stlarimiz bizni iliq kutib olib, o'zlarining shinam avtobusiga taklif qilishdi. Yo'l boshlovchimiz — turizm idorasi xodimi Sabrina qizimizning mikrofon orqali sof o'zbek tilida aytgan ilk so'zlari yo'l charchog'ini unuttirib yubordi: “Aziz mehmonlar, jon qarindoshlarimiz, xush kelibsizlar! Qadamingiz qutlug', ziyoratingiz qabul bo'lsin!” Bu samimiyatdan o'zimizni musofir yurtda emas, o'z tug'ishganlarimiz davrasida his etdik va go'zal Chimkent shahri orqali tarixiy O'tror zaminiga yo'l oldik. Avtobusimiz sokin bir xotira maydoni oldida to'xtadi.
Bu maskan — Chin yurtiga mardonavor yurish qilgan, buyuk Sohibqiron Amir Temur bobomiz hayotining so'nggi manzili, ya'ni foniy dunyoni tark etgan tabarruk maskan ekan. Qardosh qozoq xalqi ushbu tarixiy joyda go'zal xotira yodgorligini tiklab qo'yishibdi. Nuroniylarimiz bilan ulug' ajdodimiz ruhiga duoi fotiha o'qib, suratga tushdik. Peshin mahal jazirama issiq o'z taftini ko'rsata boshladi. Bu keng dashtlar, o'tlab yurgan tuyalar bizga muborak Haj safari yoki Imom Buxoriy yurti bo'lmish qadimiy Buxoro kengliklarini yodga soldi. Ko'p o'tmay, Xo'ja Ahmad Yassaviyning ma'naviy ustozi, mashhur sahoba Arslonbob hazratlarining maqbarasiga yetib keldik.
Ziyoratgoh hovlisidagi quduqdan suv chiqarib ichdik. Suvi ancha sho'r bo'lsa-da, ixlos bilan simirib, maqbara ichiga kirdik. Xalq orasida ajoyib bir rivoyat bor: Hazrat Arslonbob yetti yoshli Ahmad Yassaviyni izlab topib, unga Payg'ambarimizdan omonat bo'lgan xurmo danagini topshiradi va: “Oting Ahmad ekan, boshing to'la hikmat ekan. Menda tunab, sendan tilasin, iloho omin”, deya duo qiladilar. Shu bois, ziyoratchilar, avvalo, Arslonbob, so'ngra Ahmad Yassaviyni ziyorat qilishni an'anaga aylantirishgan. Ruhan yengillashib, Turkiston shahri tomon yana 70 kilometr yo'l yurdik. Tarixda “Shavgar”, “Yassi” nomlari bilan atalgan ushbu ko'hna shahar XV asrdan buyon “Turkiston” (Turkiy el) deb yuritiladi.
Bugungi kunda 400 mingga yaqin aholi yashaydigan, o'zbek va qozoq millatlari ahil istiqomat qilayotgan bu shahar 2018 yildan buyon viloyat markazi hisoblanadi. Agar siz Turkistonni oxirgi o'n yilda ko'rmagan bo'lsangiz, uning bugungi qiyofasini tasavvur qilolmaysiz! Shahar zamonaviy turizm markaziga aylangan. Ayniqsa, ochiq osmon ostidagi suv havzasida tashkil etilgan, kemalarda suzib namoyish etiladigan teatr shousi, rangli favvoralar va musiqali chiqishlar dunyoning eng rivojlangan sayyohlik shaharlaridan qolishmaydi. Safarimizning ikkinchi kuni tongda Xo'ja Ahmad Yassaviy maqbarasiga yo'l oldik. Bu mahobatli obida ham buyuk bobomiz Amir Temur tomonidan barpo etilgan. Maqbara ichida yetti xil metalldan quyilgan, og'irligi ikki tonna bo'lgan noyob san'at asari — Doshqozonni ko'rdik.
Ushbu qozon 1393-1399 yillarda mohir usta Abdulaziz Tabriziy tomonidan Turkiston yaqinidagi Qarnoq qishlog'ida quyilgan. Juma namozini ado etish uchun O'zbekiston hukumati tomonidan qozoq birodarlarimizga do'stlik ramzi sifatida qurib berilgan muhtasham “Miromon ota” jome masjidiga bordik. Sharqona uslubdagi bu muqaddas dargohda qozoq va o'zbek namozxonlari yelkama-elka, bir safda turib, ikki xalqning tinchligi va farovonligini so'radik. Qadimdan “Safar qilsang, yoningda yaxshi yo'ldoshing bo'lsin”, deydilar. Safarimiz davomida 50 nafar sirdaryolik nuroniylar bir oiladek bo'lib ketdik. Avtobus mikrofoni bir daqiqa ham tinmadi.
Sayxunobodlik 80 yoshli tabarruk ustoz Tursunmurot Azimov dil so'zlarini bayon qilarkan: “Shu paytgacha tirikchilik, ro'zg'or tashvishlari bilan bo'lib, bu muqaddas joylarni ziyorat qilish nasib etmagan edi. Bugun “Nuroniy” jamg'armasi ko'magida orzularim ushaldi, o'zimni baxtiyor his qilyapman”, deya ko'ziga yosh oldi. Kasaba uyushmalari federatsiyasi viloyat bo'limi raisi Rustam Tursunmuratov o'z ijodkorligi bilan davraga fayz kiritdi — jonli ijroda go'zal qo'shiqlar kuylab, milliy raqslarimiz bilan nuroniylar kayfiyatini ko'tardi. Ko'p yillar rahbarlik lavozimlarida ishlagan ustoz Qo'ziboy Abdullayev mashhur hofiz Faxriddin Umarov repertuaridan qo'shiqlarni mahorat bilan ijro etgan bo'lsa, Nuriddin hoji Latipov Alisher Navoiy g'azallarini yoddan aytib, davrani lol qoldirdi. El suygan inson Nurillo Begimqulov esa tashkilotchilik va quvnoq suhbatlari bilan barchaning dilini xushnud etdi.
Jamg'arma vakili Rustam Bektemirovning nuroniylarga ko'rsatgan g'amxo'rligi va mas'uliyati barchamizga namuna maktabi bo'ldi. Shuningdek, safar davomida Akbarali Mirzaahmedov, Aliboy Oltmishev, Ravshanbek Mahmudov, Jumaboy Otaxonov, Obidjon Abdullayev kabi mehnat faxriylari, Muhammadali Hasanov, O'razmat Xolmatov, Oliboy Ibodov, Jo'raboy Zulxaydarov, Ibrohim Bekbolayev kabi oqko'ngil zamindoshlarimiz bilan diydorlashib, yoshlik xotiralarini yodga oldik. Qaytish yo'lida Chimkentdan o'tayotganimizda yana bir xushxabar eshitdik.
Guruh rahbarimiz O'tbosar Abdiyevga “Nuroniy” jamg'armasi respublika Boshqaruvi raisi Sodiqjon Turdimov qo'ng'iroq qilib, otaxonlarning sog'lig'i, kayfiyati bilan qiziqdi va oq yo'l tiladi. Bunday yuksak e'tibordan qalblarimiz tog'dek yuksaldi. Inson yoshi ulg'aygani bilan uning qalbidagi go'zallikka, hayotga bo'lgan muhabbati aslo so'nmas ekan. Keksalik — uyda bekor o'tirish degani emas. Sirdaryo viloyati nuroniylar jamg'armasi tomonidan tashkil etilgan ushbu sayohat keksalarimizning jamiyatning ajralmas va ardoqli qismi ekanligini yana bir bor isbotladi.
Mirzaahmad ShOYIMOV,
O'zbekiston Qahramoni.
Kamolxon UBAYDULLAYEV,
Jurnalistlar uyushmasi a'zosi.