Go'zal Farg'onaning Vodilida 101 yoshli tabarruk onaxon Saodatxon aya Matkarimova yashaydilar. Vodilliklar “bizning Saodatxon onamiz” deb hurmat qiladigan aya bilan suhbatlashsangiz, inson sabr va shukr bilan yashashi qanchalik muhim ekanligini anglab yetasiz.
Saodatxon ona yoshligini eslaganda, “Yetimning ko'rgan kuni qursin” degan so'zlarni ko'p takrorlaydi. Chunki uning bolaligi ham bir mehribonga zor bo'lib, yetimlikda o'tgan edi. Onasi kasallikdan vafot etgan, o'zi, singlisi, ukasi chirqirab qolgan edi. Uch farzandini bag'riga bosib, kulfatdan gangib qolgan otasining bir kechada sochi oqarib ketgandi. Taqdirning azobli ayrilig'idan dastlab o'zini yo'qotib qo'ygan otasi ko'zlariga javdirab turgan uch polaponi uchun ham o'zini qo'lga olishi kerakligini tushunib yetdi. Endi ham ota, ham ona bo'lib, bolalarini voyaga yetkazish uchun harakatga tushdi.
Yetimlik insonni erta ulg'aytirib qo'yishi rost ekan. Kechagina ota-onasining erkasi bo'lib yurgan qizaloq birdaniga ulg'ayib qolgandek sezdi o'zini. Otasi ishga ketganda ukalariga qarar, kirlarini yuvar, qo'lidan kelgancha ovqat tayyorlab berishga harakat qilardi. Ishdan kech keladigan otasini kutib, onasini sog'inib yig'lab-yig'lab, uxlab qolgan ukasi va singlisining tepasida o'tirardi. To eshikdan otasi kirib kelmaguncha uxlamas, xavotirdan mijja qoqmasdi. Afsuski, bu kunlari ham holva ekan. Ikkinchi jahon urushi boshlandi-yu otasini Rossiyaga, mehnat frontiga, qurol-aslaha ishlab chiqaradigan zavodga olib ketdilar. Noiloj yo'lga chiqqan ota yon qo'shnisiga farzandlaridan xabar olib turishni tayinlar ekan, ko'z yoshini to'xtata olmasdi.
Otasi ularni mahkam bag'riga bosgani, katta farzandi Saodatxonga ukalarini ishonib topshirib ketgani hali ko'z o'ngida turadi. Endi bu uch bola uchun haqiqiy yetimlik boshlangandi. O'zi endigina o'n beshdan o'n oltiga o'tgan qizcha ikki ukasini boqishi, qornini to'ydirishi, mehribonlik qilishi kerak edi. Tabiatan tirishqoq va kuyunchak bo'lgan Saodatxon bularni epladi. Kiyimi yirtilib, titilib ketgan singlisiga onasi rahmatlining ko'ylagini kichraytirib tikib berdi, ukasiga otasining kiyimlarini mosladi, qisqasi, ularni asrab-avayladi. Kartochka bilan beriladigan qora nonni uchga taqsimlar, ammo ochlikdan sillasi qurigan ukalari uning ko'zini shamg'alat qilib, nonni topib yeb qo'yar, ikki-uch kungacha tuz totmay yurishga majbur bo'lib qolar, lekin shunda ham ukalarini urishmasdi. Nihoyat, urush tugadi, bu kunlarga qanday yetdi, nimalarni boshidan o'tkazdi yolg'iz o'ziga va Yaratganga ayon. Yurtda sekin-asta tinch kunlar boshlandi.
Bir kuni uning quvonchni unutib qo'ygan ko'nglini shodlikka to'ldirib, otasi eshikdan kirib keldi. Rangpar, holsiz, ammo bo'ylari cho'zilib qolgan farzandlarini sog'-salomat ko'rib, otasi yig'idan o'zini to'xtata olmasdi. Hayotlari asta-sekinlik bilan izga tusha boshladi. Dalalarda mehnat qizib, hayot farovonlasha bordi. Saodatxon ham dalada ishlab kelar, kechqurunlari esa oy yorug'ida mahalla ayollariga ko'ylaklar tikar, shu yo'l bilan ro'zg'orni butlashga hissa qo'shardi.
Urushdan keyin uddaburon, mehnatkash Saodatxonning qo'lini so'raganlar ko'p bo'ldi. Otasi va ukalarini o'ylab, Saodatxon turmush qurishni istamasdi. Urushdan keyingi tinchlik kunlarida katta bo'lib qolgan, hayot qiyinchiligi erta ulg'aytirgan qiz otasidan qayta turmush qurishini so'rardi. Ammo otasi boshqa uylanishni xohlamas, “O'zim o'gay onaning zulmini ko'p ko'rdim, farzandlarimga u kunlarni ravo ko'rmayman”, deb boshqa uylanmadi.
Otasi va ukalaridan ko'ngil uzolmagan qiz turmush qurishni ortga surardi. Ammo peshonaga yozgani bo'lar ekan. Saodatxon ham urushdan qaytgan yigit — Mamasiddiq Matkarimov bilan taqdirini bog'ladi. Besh nafar farzand ko'rdilar. Taqdir unga yetim boqishni nasib qilgan ekan. Urush davrida ukalarini boqqan Saodatxon endi erining jiyanlariga ham onalik qildi. Vafot etib ketgan qaynsinglisining ikki farzandi, o'z singlisining qizi, ukasining farzandlari, hammasini o'zi boqib, turmushga berdi.
Bugungi kunda onaxon 17 nabira, 51 chevara, 17 evaraning sevimli buvisi bo'lib, e'zoz va hurmat og'ushida yashamoqda. Bor kuchi va imkonini ishga solib, halol peshona teri bilan birovdan kam qilmay o'stirgani, farzandlari qatori farzand bo'lib qolgan yetimlarning farzandlarini ham qo'shib hisoblasa, eh-he, butun bir mahalla bo'lib ketadi.
— Taqdirimdan roziman, — deydi onaxon, — Yaratganga bir amalim yoqqandirki, shuncha uzun umr berdi. Bugungi dorilomon kunlarni ko'rib, o'tmishdagi qiyinchiliklarimizni aytib bersam, bolalar ertak deb o'ylaydi. Farzandlarimga, nabiralarimga bugungi kunlarning qadriga yetishlari uchun o'tmish xotiralarini qayta-qayta aytib beraman. Biz, keksalarni e'zozlab, qadrlayotgan davlatimiz rahbariga o'z minnatdorligimni bildiraman. Zamonamiz tinch bo'lsin, urush davri qiyinchiliklarini biz ko'rdik, avlodlarimiz ko'rmasin, tinchlik-omonlik bo'lsin! Zamonamizga ko'z tegmasin!
Tabarruk onaxonning duolariga sherik bo'larkanmiz, beixtiyor ko'z o'ngimizga urush dahshatlari keladi. Ha, bunday ofatlardan yurtimizni O'zi asrasin. Tinchligimiz abadiy bo'lsin. Zero, tinchlik ne'matlar ichida eng ardoqli va keraklisidir.
Asolat AHMADQULOVA,
“Nuroniy” muxbiri.