X asr oxiri XI asr boshlarida yashagan G'arbda Alhazen nomi bilan tanilgan Ibn Haysam (mil. 965-1040) nafaqat fizika, balki matematika, mexanika va astronomiya sohalarida ham chuqur ilm egasi edi. U “Optika xazinasi” (“Kitob al-Manozir”)ni yozib, dunyo oftalmologiyasiga muhim yangiliklarni kiritgan. Kitobda ko'z anatomiyasi haqida juda ko'p ma'lumotlar bilan bir qatorda, uning funksiyasi hamda yorug'likning tabiati haqida ham batafsil yoritilgan.
U ko'rish jarayoni va yorug'lik sinishi qonuniyatlarini o'rganib, inson ko'zining qanday ishlashini ilmiy asosda tushuntira oldi. Aynan shu tadqiqotlar asosida u “qamara” deb atalgan qurilmani — ilk optik kamerani yaratdi. Arab tilida “qamara” so'zi “quyosh nurini aks ettiruvchi oy” ma'nosini bildiradi. Bu atama keyinchalik lotinchalashib, “camera”, ya'ni “kamera” so'ziga aylangan, degan taxminlar ham bor.
Kunlarning birida Ibn Haysam o'zining qorong'i xonasida kichik bir teshikdan o'tayotgan nurni qarama-qarshi devorda tashqi dunyo tasvirini aks ettirganini payqadi. Tajribalar natijasida olim yorug'lik nurlari to'g'ri chiziq bo'ylab harakatlanishini va bu nurlar bizning ko'zimizga tushganda ko'rish paydo bo'lishini aniqladi. Keyinchalik, qorong'i xonada ya'ni, “camera obscura”da tajriba o'tkazgan Ibn Haysam o'zining kashfiyotini tasdiqladi.
Xuddi shu tarzda, u “camera obscura” (lot. camera obscura — “qorong'i xona”) hodisasini birinchi bo'lib o'rgangan. Teshikli kameraning konsepsiyasi oddiy — bu ob'yektlarning optik tasvirini olish imkonini beruvchi eng oddiy turdagi qurilma. Bu devorlardan birida teshik va qarama-qarshi devorda ekran bo'lgan yorug'lik o'tkazmaydigan quti. Kichkina teshikdan o'tadigan yorug'lik nurlari ekranda teskari tasvirni hosil qiladi. “Samera obscura” yuqori tasvir aniqligini ta'minlay olmaydi. Teshik diametri kichraytirilganda, aniqlik faqat ma'lum chegaragacha oshadi, teshik juda kamayganda, yorug'lik difraksiyasining teshikka ta'siri ta'sir qila boshlaydi va tasvir kamroq aniq bo'ladi. Zamonaviy kameralarning tuzilishi bilan tanish bo'lganlar aynan shu tarzda ishlashini aytishadi, zamonaviy kameralar ham ob'yektivdan foydalanadi. Ibn Haysam fotosurat paydo bo'lishidan va rivojlanishidan ming yillar oldin ham hozirgi foto kameralarning ixtiro qilinishiga zamin yaratgan.
Ibn al-Haysamning ilmiy merosi nafaqat Sharqda, balki Yevropada ham chuqur iz qoldirgan. Uning “Kitob al-Manozir” asari keyinchalik “Optika xazinasi” nomi bilan lotin tiliga tarjima qilinib, Yevropa ilm-fanining yuksalishiga katta hissa qo'shdi. Hatto Yevropada mashhur bo'lgan “Viteloning nuqtai nazari” asari asosan, Ibn al-Haysamning risolasiga tayangan holda yaratilgan.
Fransuz matematigi Charlz Oberling unga: “Ibn Haysam bahslari yorug'lik ilmidagi asl manbamizdir” deya ta'rif bergan. Jorj Sarton esa Haysamni “eng buyuk musulmon fizigi va barcha zamonlarning eng yaxshi optik tadqiqotchilaridan biri” deb atagan.