O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan iqtisodchi To'raqul Yo'ldoshev
hayot bo'lganida 90 yoshga to'lar edi
Shunday insonlar borki, ular el-yurt farovonligini ta'minlash va mamlakat rivojini mustahkamlash yo'lida sidqidildan xizmat qiladi. O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan iqtisodchi To'raqul Yo'ldoshev ham shunday insonlardan biri edi.
U o'tkir zehni, notiqlik mahorati, yuksak tashkilotchilik qobiliyati va odamlarni ezgu maqsadlar yo'lida birlashtira olish salohiyati bilan boshqalardan ajralib turardi. Taniqli davlat arbobi Sharof Rashidov atrofida shakllangan rahbarlar va shogirdlar orasida To'raqul Yo'ldoshevning ham alohida o'rni bor edi.
Men uchun haqiqiy ustoz bo'lgan bu fidoyi inson shogirdlarining yutuqlaridan chin dildan quvonar, xatolarimizni ko'rsatib, to'g'ri yo'lga boshlar, nohaq tuhmatlar va asossiz ayblovlarga qarshi qat'iy himoya qilardi. Yashirib nima qildim, To'raqul akaning nomi tilga olinganda, ko'z oldimda, avvalo, halollikni hayot mezoni deb bilgan, Vatan va xalq manfaatini hamisha ustun qo'ygan, odamlarga mehr-oqibat bilan munosabatda bo'lgan, kasbiga sadoqat bilan xizmat qilgan inson gavdalanadi. Bu inson yuzlab iqtidorli kadrlarni kashf etish, tarbiyalash, hayotiy tajribasini ular uchun safarbar qilishda sobitqadam bo'ldi.
Yaxshi eslayman, To'raqul aka 25 yoshida Ishtixon tumanidagi og'ir iqtisodiy ahvolga tushib qolgan sobiq “Kuybishev” nomli jamoa xo'jaligini boshqarib, qisqa fursatda oyoqqa turgizgan edi. Uning shijoati va tashabbuskorligi el orasida e'tirof etilib, xizmat pillapoyalaridan jadal ko'tarildi: tuman va viloyat qishloq xo'jaligi boshqarmalariga rahbarlik qildi, Samarqand viloyati rejalash komissiyasi raisi bo'ldi. 1975 yilda viloyat qishloq xo'jaligida erishilgan yuksak natijalar, yangicha tajribalarni amaliyotga dadil joriy etgani va tashkilotchiligi uchun unga “O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan iqtisodchi” unvoni berildi.
1977 yil oxirida To'raqul Yo'ldoshev Paxtachi tumanining birinchi rahbari, Mehnat Qahramoni Zulayho Norqulova bilan televidenieda makkajo'xorichilikni rivojlantirish tajribalari haqidagi ko'rsatuvda qatnashib, o'z fikrlarini bildiradi. Ushbu ko'rsatuvni Sharof Rashidov ko'rib, uni Qishloq xo'jaligi vazirining iqtisodiyot bo'yicha o'rinbosari etib tayinlaydi. Bir yildan so'ng esa Markazqo'm qishloq xo'jaligi bo'limi mudiri o'rinbosari vazifasiga o'tkazadi.
Viloyat qishloq xo'jaligi boshqarmasi boshlig'i bo'lganida, Kattaqo'rg'on va Jomboydagi majmualarda chorva mollari topshirishda tarozidan urish kabi qallobliklarni fosh etdi. Masala viloyat partiya qo'mitasi byurosida muhokama qilinib, aybdorlar qattiq jazolandi. Markazqo'mda ishlagan yillarida ham ko'plab teleko'rsatuvlarda dolzarb mavzularni ko'tarib chiqdi. 1985 yildan boshlab u 5 yil davomida O'zbekistonning sobiq ittifoq Vazirlar Kengashi huzuridagi doimiy vakili bo'lib ishladi. Bu uning faoliyatidagi eng mas'uliyatli va qaltis davr edi.
“Paxta ishi” avj olgan, xalqimiz sha'niga tuhmatlar yog'dirilgan o'sha og'ir yillarda u Moskvada O'zbekiston manfaatlarini qat'iy himoya qildi. Bir vaqtning o'zida sirtdan aspiranturada o'qib, 1986 yili Kiyevda ilmiy ishini himoya qildi va iqtisod fanlari nomzodi bo'ldi. 1989 yil noyabrida u Ishtixon tumaniga birinchi rahbar etib tayinlandi. Bu davrda tumandagi 18 ta xo'jalik qarzga botgan, ijtimoiy-ma'naviy muhit va millatlararo munosabatlar izdan chiqqan edi. To'raqul aka 200 ga yaqin qishloqni aylanib, aholi bilan ochiq muloqotlar o'tkazdi va aniq chora-tadbirlar dasturini tuzdi. Rahbarlikka o'nlab halol, tashkilotchi yoshlarni olib keldi va keyinchalik mas'uliyatli kadrlar bo'lib yetishishida ularga ustozlik qildi.
Agrotexnik tadbirlar o'z vaqtida bajarilib, Namangandan hosildor “S90-45” paxta navi olib kelindi. Esimda, ustozning o'zi raislar va agronomlarni boshlab, dalalarni shaxsan ko'rikdan o'tkazar edi. Natijada 1990 yilda tuman respublikada birinchilardan bo'lib paxta rejasini bajardi. Hosildorlik 25 sentner o'rniga 32 sentnerni tashkil etdi, rejadan tashqari 6 ming tonna paxta yetishtirildi. Rejadan ortgan mahsulot xo'jaliklar ixtiyorida qoldirilgach, maxsus assotsiatsiya tuzildi. U orqali Vengriyaga pilla, xorijga paxta tolasi sotildi. Litvada 500 tonna tola qayta ishlanib, 1,5 mln. metr gazlama va kiyim-kechak olib kelindi hamda dala mehnatkashlariga tarqatildi. Chigitni qayta ishlash orqali har bir ishchiga 100 kilogrammdan yog' berildi, tushgan daromadning bir qismi ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarga ajratilib, qolgani mukofot puli sifatida tarqatildi.
To'raqul Yo'ldoshev rahbarligida uch yil ichida qishloqlarning 75 foiziga tabiiy gaz tortildi, toza ichimlik suvi tarmoqlari va Metan dashtidagi 5,5 ming gektar maydonda uzumzorlar barpo etildi. Bu uzumzorlar bugungi kunda ham aholi uchun asosiy daromad manbalaridan biridir.
To'raqul aka mard, adolatparvar va odamlar fikrini qadrlaydigan rahbar edi. 1991 yil avgustida paxta dalalarini defolyatsiya qilish bo'yicha o'tkazilgan seminarda Alisher Navoiy nomidagi jamoa xo'jaligi raisi sifatida paxta hali pishmaganini aytib, defolyatsiya qilishga qarshi chiqdim. Hamma menga tanbeh berilishini kutgan edi. Ammo ustoz ertasi kuni dalalarni shaxsan ko'zdan kechirgach, barcha mas'ullarni yig'ib: “Donoqulning ota-bobosiga rahmat. Agar u haqiqiy ahvolni aytmaganida, hosilni boy berardik”, dedi va defolyatsiyani to'xtatdi. Bu voqea ustozning ish manfaatini hamma narsadan ustun qo'yishini yana bir bor isbotladi.
“Asl aynamas, oltin zanglamas” deydilar. Jamiyatimizda uchrab turadigan ko'rolmaslik va hasadgo'ylik kabi illatlar, afsuski, ustoz hayotini ham chetlab o'tmadi. Uning sha'niga tinimsiz ig'vo va tuhmatlar yog'dirildi, biroq To'raqul aka mustahkam irodasi va sabr-bardoshi bilan bulardan yorug' yuz bilan o'tdi. 1994 yilda tuman hokimi lavozimidan ozod qilingan bo'lsa-da, el-yurt qalbidagi “haqiqiy rahbar” degan yuksak maqomini hech kim tortib ololmadi.
Vaqtlar o'tdi. Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev rahbarligida mamlakatimizda Inson qadri ulug'lanishi tufayli To'raqul Yo'ldoshev nomi ham poygakdan yana to'rga ko'tarildi. Bugungi kunda uning xotirasiga ham yuksak hurmat-ehtirom ko'rsatilmoqda.
To'raqul aka turmush o'rtog'i Anora ona bilan farzandlarini munosib tarbiyaladi. Bugun ular turli sohalarda sidqidildan mehnat qilib, ota nomini va xonadon sha'nini oqlayapti.
Ma'lumotlarga ko'ra, ustoz mustabid tuzum davrida xarobaga aylantirilgan Ishtixondagi “Oqqo'rg'on” masjidini turli qarshiliklarga qaramay, mashaqqat bilan poydevoridan qayta tikladi. Guvohlarning aytishicha, qurilish tugaguniga qadar turmush o'rtog'i bilan masjid hovlisidagi qayrag'och tagida yashab, bino bitgach, uni davlat ro'yxatidan o'tkazish va munosib imom-xatib tayinlash uchun fidoyilik ko'rsatdi.
Shuningdek, o'zi tug'ilgan qishlog'idagi ota-onasi va ajdodlari yotgan qadimiy qabristonni obod qildi, atrofini o'rab, darvoza o'rnatdi. El uchun tibbiy punkt qurib berdi, kam ta'minlangan oilalar farzandlarining sunnat to'ylarini o'tkazib, ko'plab insonlarni ish bilan ta'minladi. Eng muhimi, To'raqul ota qilgan bu ezguliklarini hech qachon minnat qilmas edi. U shunday ibratli umr yo'lini bosib o'tdi…
Donoqul TOShBOYEV,
“Nuroniy” jamg'armasi
Samarqand viloyati bo'limi
raisi o'rinbosari.