Keksalik davrida kechadigan tabiiy o'zgarishlar qatorida tishlarning zaiflashishi, mo'rtlashishi va tushib qolishi ham ko'p uchraydi. BU ESA nafaqat ovqatni yaxshi chaynash, balki aniq gapirish, yuz qiyofasi va insonning o'z tashqi ko'rinishiga bo'lgan ishonchiga ham ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Bugungi stomatologiya sohasidagi zamonaviy imkoniyatlar tufayli tishlarini yo'qotgan keksalar uchun bu muammoning samarali yechimlari mavjud. Tish protezlari yordamida chaynash funksiyasini tiklash, nutqni yaxshilash va yuzning tabiiy shaklini saqlash imkoni bor. Shu bois, protezlar ko'plab yoshi ulug' insonlarning hayot sifatini yaxshilashda muhim vositaga aylangan.
Keksalarda og'iz bo'shlig'ining holati, saqlanib qolgan tishlar soni, milklar holati va boshqa omillarga qarab turli xil protezlar qo'llaniladi. Asosan to'liq yoki qisman olinadigan protezlar, shuningdek, qo'zg'almas protezlardan foydalaniladi. Qaysi turdagi protez bemor uchun qulay va maqbul ekanini stomatolog tekshiruvdan so'ng belgilaydi.
Protezni o'zboshimchalik bilan tanlash yoki boshqa insonga moslangan protezdan foydalanish tavsiya etilmaydi. Noto'g'ri moslangan protez milklarni shikastlashi, og'riq, noqulaylik va yallig'lanishga sabab bo'lishi mumkin.
Tish protezlarining asosiy vazifasi yo'qotilgan tishlarning funksiyasini imkon qadar tiklashdan iborat. Ular ovqatni yaxshiroq chaynash, ovqatlanish jarayonini yengillashtirish, nutq va talaffuzni yaxshilash, yuz va lablarning tabiiy shaklini saqlash, insonning tashqi ko'rinishi va o'z-o'ziga ishonchini oshirishga yordam beradi. Shuning uchun protezni shunchaki sun'iy tishlar majmuasi sifatida emas, balki insonning kundalik hayoti va salomatligiga xizmat qiluvchi muhim ortopedik vosita sifatida baholash lozim.
Protezdan foydalanishning o'zi yetarli emas. Uning uzoq vaqt xizmat qilishi va og'iz bo'shlig'ida noqulaylik keltirib chiqarmasligi uchun muntazam parvarish talab etiladi. Olinadigan protezlarni har kuni ertalab va kechqurun maxsus yumshoq cho'tka yoki protezlar uchun mo'ljallangan vositalar yordamida tozalash maqsadga muvofiq. Ovqat qoldiqlari protez ostida yoki yuzasida qolib ketsa, bakteriyalar ko'payishi, noxush hid paydo bo'lishi va milklarda yallig'lanish yuzaga kelishi mumkin. Ovqatdan keyin protezni suv bilan chayish ham foydali. Bu unda qolib ketgan ovqat zarrachalarini bartaraf etishga yordam beradi. Protezni tozalashda juda qattiq cho'tka, qaynoq suv yoki protez materialini shikastlashi mumkin bo'lgan vositalardan foydalanmaslik kerak. Ayniqsa, protezni qaynoq suvga solish uning shaklini o'zgartirishi kuzatiladi.
Ko'pincha protezdan foydalanuvchilar uni tozalashga e'tibor berib, og'iz bo'shlig'ining o'zini parvarish qilishni unutib qo'yadilar. Aslida, til, milklar, tanglay va saqlanib qolgan tabiiy tishlarni ham muntazam tozalash zarur. Milklarni yumshoq cho'tka bilan ehtiyotkorlik bilan tozalash qon aylanishini yaxshilash va og'iz bo'shlig'idagi mikroblar miqdorini kamaytirishga yordam beradi. Saqlanib qolgan tabiiy tishlar esa alohida parvarishga muhtoj.
Og'izda doimiy og'riq, qonash, qizarish, shish, yara, noxush hid yoki protez taqqanda kuchli noqulaylik paydo bo'lsa, stomatologga murojaat qilish kerak.
Olinadigan protezlarni kechasi yechib qo'yish ayrim bemorlar uchun og'iz bo'shlig'i to'qimalarining dam olishiga yordam berishi mumkin. Biroq bu masala protezning turi va bemorning og'iz bo'shlig'i holatiga qarab hal qilinadi. Shuning uchun protezni kechasi yechish yoki taqib uxlash masalasida stomatolog tavsiyasiga amal qilish eng to'g'ri yo'ldir.
Echilgan protezni toza holda, shifokor tavsiya qilgan usulda saqlash lozim. Protezni tasodifan tushirib yubormaslik yoki yo'qotib qo'ymaslik uchun uni belgilangan joyda saqlash ham muhim.
Vaqt o'tishi bilan protez bo'shashishi, milkni ishqalashi yoki chaynashda noqulaylik paydo qilishi mumkin. Bunday holatda protezni uy sharoitida egish, kesish, yo'nib o'zgartirish yoki turli yopishtiruvchi moddalar bilan ta'mirlashga urinish mumkin emas.
Protezda nosozlik paydo bo'lsa, stomatolog-ortopedga murojaat qilish zarur. Mutaxassis protezning holatini baholab, uni moslashtiradi yoki zarur bo'lsa, yangisini tayyorlashni tavsiya etadi. Protez og'izda uzoq vaqt xizmat qilishi uchun uni vaqti-vaqti bilan mutaxassisga ko'rsatib turish lozim. Umuman, stomatolog ko'rigidan muntazam o'tish keksalik davrida og'iz bo'shlig'i salomatligini saqlashda muhim ahamiyatga ega.
Zilola Amonova,
“EMU University”
4-boskich talabasi.