Ma'lumki, dunyoda har bir yurt, xalq, millat va elatlar o'z qahramonlari va iste'dodli farzandlari bilan faxrlanadi, ularni ardoqlaydi. Chunki ular o'z vatani va millatining nomini jahonga tanitadi, obro'siga obro' qo'shadi.
Qashqadaryo viloyatining G'uzor tumanida ham ana shunday qahramonlar, iste'dodlar talaygina. Ulardan biri G'uzor sportiga o'zining munosib hissasini qo'shib, el olqishiga sazavor bo'lgan inson — “Mehnat shuhrati” ordeni sohibi, keksa sportchi, mehnat va xalq ta'limi faxriysi, ko'plab taniqli sportchilarning ustozi Suyun aka Ortiqovdir. Esini taniganidan buyon hozirgacha sportga oshno bu qalb sohibini hech kim 82 yoshga kirgan deb o'ylamaydi.
Bugungi kunda ham tumanda sport bo'yicha tashabbusni qo'ldan boy bermay, keksalikni bo'yniga olmay kelayotgan tinib-tinchimas Suyun aka nuroniylarning salomatligini asrash, ular o'rtasida sog'lom turmush tarzini targ'ib etish yo'lida xizmat qilib kelmoqda. 1916 yil iyun oyidan boshlab, o'zi yashab turgan “Tinchlik” mahallasida “Salomatligimiz — o'z qo'limizda” shiori ostida “Sog'lomlashtirish guruhi”ni tashkil etgan. Hozirgi kunda “Tinchlik” va “Amir Temur” mahallalaridan 30 nafardan ziyod xotin-qizlar ushbu guruhga a'zo bo'lib, ular hududdagi texnikum sport maydoni va zallarida har kuni ertalabki badantarbiya mashqlarini birgalikda olib bormoqdalar.
— O'tgan asrning 50-yillari boshi. Birinchi sinfga endi qadam qo'ygan paytlarim. Bir kuni qo'shnimiz Rafiq akani o'rtog'i suyab uyiga olib keldi. Uning bir oyog'i bint bilan bog'langan edi. Keyin bilsam, futbol o'ynab, oyog'idan jarohat olgan ekan. Shundan so'ng futbol qaerdaligini so'rab bildim. Yoshim oltida, futbol maydoni yashash manzilimdan uzoqda bo'lsa ham futbol o'yinlarini ko'rishga oshiqardim. Bu borada onamdan ruxsat olib, Rafiq aka menga yordam berar, o'zi bilan futbol maydoniga olib ketardi, — deb eslaydi Suyun aka.
Shu tariqa sport uning hayotiga kirib keldi. O'rta maktabni tamomlagach, bir muddat o'z iqtidorini turli sohalarda sinab ko'rdi. Lekin har qanday sharoitda ham uni sport o'ziga jalb etaverdi. Natijada u tumandagi Oxunboboyev nomidagi (hozirgi 54-sonli) maktabda jismoniy tarbiya fanidan o'quvchilarga dars bera boshladi. Shundan buyon uning butun hayoti G'uzorda sportni rivojlantirish bilan bog'liq. O'zining o'rta ma'lumotidan qoniqmagan Suyun Ortiqov 1966-1969 yillarda Dushanbedagi jismoniy tarbiya va sport texnikumida, 1974-1979 yillarda O'zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport institutida tahsil oldi. Sportsevar o'rtoqlari bilan 1961-1966 yillarda G'uzorda 10 ta ko'cha futbol jamoalarini tuzib, ilk marotaba bolalar o'rtasida tuman birinchiligini o'tkazishga bosh-qosh bo'ldi. Tuman va viloyat uchrashuvlarida hakamlik qildi.
“G'uzor” futbol terma jamoasi tarkibida viloyat birinchiligida to'p surdi. Tuman Bolalar va o'smirlar sport maktabida murabbiy va rahbar bo'lib ishlagan davrida uning shogirdlari viloyat bosqichlaridagi musobaqalarda ishtirok etib, yuqori natijalarni qo'lga kiritdilar. U sport maktabida murabbiy, umumiy o'rta ta'lim maktablarida jismoniy tarbiya fani o'qituvchisi bo'lib ishlagan davrlarida sport musobaqalari uyushtirib, o'quvchilarning jismoniy tayyorgarliklarini oshirish, ularning salomatligini mustahkamlash, mahoratlarini oshirish ustida tinimsiz ish olib bordi. Natijada o'z davrida uning eng yaqin shogirdlaridan biri, sobiq Ittifoq yoshlar terma jamoasi a'zosi Elgizar Eshpardayev suv polosi bo'yicha yoshlar o'rtasida Yevropa chempioni bo'ldi. Shogirdlarining bir qanchasi hozirgi paytda MDH mamlakatlarida sport sohasida faoliyat yuritmoqdalar.
Suyun Ortiqovning shogirdlari o'tgan asrning 80 yillarida Guliston va Andijon shaharlarida o'tkazilgan Respublika musobaqasida ishtirok etib, katta yutuqlarga erishdi. Simferopol shahrida o'tkazilgan sobiq Ittifoq miqyosidagi “Umid startlari” musobaqasida Respublikamiz sharafini himoya qildi.
1991 yili Surxondaryoda o'tkazilgan “Yil o'qituvchisi” ko'rik-tanlovida ishtirok etdi. G'ofur G'ulom nomidagi maktabda sinfdan tashqari sport to'garaklari ishlarini jonlantirib, o'quvchilarning 46 foizini sportga jalb etdi va bir qancha sport turlari bo'yicha toifali sportchilarni yetishtirdi. Maktabda suzish havzasini barpo etishda bosh-qosh bo'ldi. Tinim bilmas sportchi 1985-1998 yillarda tumanda futbol havaskorlari klubini tashkil etdi va undagi 14 ta mahalla jamoalari o'rtasida ilk marotaba futbol birinchiligini tashkil etdi.
1996 yilda tuman xalq ta'limi bo'limi metodisti etib tayinlngach, uning ish faoliyati yanada kengaydi. Tumandagi jismoniy tarbiya va sport ishlarini yanada jonlantirish, sportchilarning viloyat va respublika musobaqalarida muvaffaqiyatli ishtirokini ta'minlash, maktablardagi soha o'qituvchilarining ish uslublarini yaxshilashga katta e'tibor qaratdi. Bu sohalarda tavsiyanoma va qo'llanmalar yozib, soha o'qituvchilariga yetkazdi. Uning “Maktabda nuqsoni bor o'quvchilar bilan ishlash”, “Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish yuzasidan chiqarilgan qonun va qarorlar”, “Maktabda jismoniy tarbiya va sport bo'yicha yuritiladigan hujjatlar” kabi qo'llanma va tavsiyalari o'z davrida sohani rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etgan.
Keyinchalik Bolalar sport majmuasida metodist, sport murabbiyi bo'lib ishlagan Suyun Ortiqov 1999-2000 yillarda tug'ilgan 18 nafar bolani o'zi murabbiylik qilayotgan guruhga qabul qilib, ularga futbol sirlarini o'rgatishga kirishdi. “Futbol g'unchalari” deb nomlangan bu kichik jamoa tez orada tuman, viloyat va Respublika miqyosidagi musobaqalarda ishtirok eta boshladi. 2010 yilda Toshkent shahrida o'tkazilgan xalqaro turnirda ilk bor ishtirok etishiga qaramasdan faxrli 4-o'rinni egalladi. Ushbu turnirda uning ikki nafar shogirdi “Eng yaxshi darvozabon” va “Eng ko'p to'purar o'yinchi” degan nominatsiyalarni qo'lga kiritdilar.
Tinib-tinchimas murabbiy Suyun Ortiqov tashabbusi bilan Bolalar sport majmuasi zalida tumanda ilk bor “Futbol shou” bo'lib o'tdi. Unda “Futbol g'unchalari” (Bolalar) va “Burgutlar” (Otalar) o'rtasida mini-futbol bo'yicha avlodlar uchrashuvi o'tkazildi.
Bundan tashqari, Bolalar va o'smirlar sport maktabi huzurida basketbol bo'yicha qizlar jamoasini tuzib, ularga basketbol sirlarini o'rgata boshladi. Shogirdlari qisqa vaqt ichida basketbol bo'yicha o'tkaziladigan turnir va musobaqalarda g'oliblikni qo'lga kiritdi. Jamoa “Umid nihollari” sport musobaqasining 2013-2015 yillarda tuman g'olibi, 2014-2015 yillarda viloyat chempioni bo'ldi.
Darvoqe, 2012 yilda tumanda futbol federatsiyasi tashkiloti tuzilgan. Uning birinchi vitse-prezidenti etib Suyun Ortiqov saylangan. Bolalarga futboldan saboq berish, uning sirlarini qunt bilan o'rgatish, ularni chaqqon, epchil va sog'lom etib tarbiyalashda Suyun Ortiqovning xizmatlari beqiyos. Shu bilan bir qatorda, 60 yildan oshibdiki, Suyun aka tumandagi “G'uzor hayoti” gazetasining jamoatchi sport muxbiri, “Sho'rtan” futbol jamoasining sport sharhlovchisi. Suyun aka 2024 yilda uzoq yillardan buyon orzu qilib kelgan yana bir niyatiga yetdi. Shu yili Toshkent shahridagi “Yangi asr avlodi” nashriyotida chop etilgan “G'uzor sporti: kecha va bugun” nomli risolasini muxlislariga taqdim etdi.
Darhaqiqat, el-yurt manfaatlari yo'lida qilingan xolis va fidoyi xizmatlar aslo e'tiborsiz qolmaydi. Oliy toifali metodist, ustoz va murabbiy, mehnat faxriysi Suyun Ortiqov “Mehnat shuhrati” ordeni, “O'zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 25 yilligi” ko'krak nishoni bilan taqdirlangan.
Katta o'qituvchi, xalq ta'limi fidoyisi, keksa sportchi Suyun bobo Ortiqovning faoliyati xususida ko'p va xo'b yozish mumkin. Muhimi shundaki, Suyun bobo Ortiqov kabi fidoyi va tajribali mutaxassislar bor ekan, yurtimizda sport va madaniyat yanada gullab-yashnaydi, yoshlar safidan chempionlar yetishib chiqaveradi.
Hasan Qaxarov,
“Nuroniy” jamg'armasi
G'uzor tumani bo'limi raisi.