Dunyo miqyosida 3 iyun — Butunjahon velosiped kuni sifatida keng nishonlandi.
Ushbu sana 2018 yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti bosh assambleyasi tomonidan rasman e'tirof etilgan bo'lib, velosipedning inson salomatligi, ekologiya va barqaror rivojlanishdagi o'rniga alohida e'tibor qaratilgan. Bugun dunyoda avtomobildan foydalanish yuqori sur'atda o'sayotgan bir davrda velosiped oddiy transport vositasidan ko'ra kattaroq ma'noni anglatmoqda. U sog'lom turmush tarzi, ekologik madaniyat va faol hayot ramziga aylanib bormoqda.
Aslida, velosipedda yurish inson organizmi uchun eng foydali jismoniy mashqlardan biri sanaladi. Mutaxassislarning fikricha, muntazam velosiped haydash yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi, ortiqcha vaznni kamaytiradi, mushaklarni chiniqtiradi hamda stress va ruhiy charchoqni yengishga yordam beradi. Ayniqsa, zamonaviy texnologiyalar sabab odamlarning kam harakat qilayotgani salomatlikka jiddiy xavf tug'dirayotgan bugungi kunda velosiped eng sodda va samarali yechimlardan biri bo'lib qolmoqda.
So'nggi yillarda O'zbekistonda ham kamharakatlik bilan bog'liq muammolar ortib borayotgani, vazn ortishi natijasida odamlarda ko'plab kasalliklar yuzaga kelayotgani ko'pchilikni tashvishga solyapti. “Taraqqiyot strategiyasi” markazi bergan ma'lumotda qayd etilishicha, mamlakat aholisining 44 foizida kam harakatga asoslangan turmush tarzi kuzatiladi, 36 foizi esa sog'lom ovqatlanish tamoyillariga amal qilmaydi. Bu esa yurak-qon tomir kasalliklari, diabet va boshqa surunkali xastaliklarning ko'payishiga sabab bo'layotgani bilan xavotirli. Shunday vaziyatda velosipedni kundalik hayotga keng joriy etish nafaqat sport yoki hordiq vositasi, balki sog'lom jamiyatni shakllantirishning muhim omillaridan biri bo'lishi mumkin. Masalan, ishga yoki o'qishga qisqa masofalarda velosipedda qatnash insonning kunlik jismoniy faolligini oshiradi, transport xarajatlarini kamaytiradi va eng muhimi, sog'lig'ini mustahkamlaydi.
Velosipedning ekologik ahamiyati ham alohida mavzu. Avtomobillardan chiqadigan zararli gazlar atmosfera ifloslanishining asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. Velosiped esa ekologik toza transport turi bo'lib, havoga zararli moddalar chiqarmaydi. Ayniqsa, yirik shaharlarda transport tirbandligi va havoning ifloslanishi ortib borayotgan bir paytda velosiped ekologiyani asrashning eng oddiy, ammo samarali yo'llaridan biridir.
Rivojlangan davlatlar tajribasi shuni ko'rsatadiki, velosipedda yurish madaniyati shakllangan jamiyatlarda aholining salomatligi yaxshiroq, ekologik muammolar esa nisbatan kam bo'ladi. Shu bois, bugun O'zbekistonda ham velosiped yo'laklarini ko'paytirish, xavfsiz infratuzilma yaratish va aholida velosipeddan foydalanish madaniyatini shakllantirish muhim vazifalardan biri bo'lib qolmoqda.
Butunjahon velosiped kuni bizni bir haqiqat haqida o'ylashga undaydi: sog'lom inson va musaffo tabiat bir-biri bilan chambarchas bog'liq. Ba'zan katta o'zgarishlar juda oddiy qadamdan — pedal aylantirishdan boshlanadi.
Umidjon Eshpo'latov.