Hayotimiz mazmuni, ko'zimizning oqu qarosi, ertangi kunimiz egalari bo'lgan farzandlarimiz yuzidagi beg'ubor tabassum, qalbidagi shodlik va quvonch dunyoni yanada go'zal, hayotimizni esa nurafshon etadi. Shu bois, mamlakatimizda har bir o'g'il-qizning barkamol ulg'ayishi, sifatli ta'lim-tarbiya olishi hamda hech kimdan kam bo'lmay voyaga yetishi davlatimiz siyosatining ustuvor yo'nalishiga aylangan.
Dunyoning turli burchaklarida urush va ziddiyatli vaziyatlar kuchayayotgan bir paytda, yurtimizda bolajonlar, chin ma'noda, baxtli bolalik saodatini his etib ulg'aymoqda. Bugungi kunda mamlakatimizning barcha hududlarida Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni munosabati bilan ma'naviy tadbirlar, ko'ngilochar dasturlar, istirohat bog'lari va oromgohlarga kichik sayohatlar tashkil etilmoqda.
Ayniqsa, mehr va e'tiborga muhtoj qalblarga quvonch olib kirish, ularga chinakam bayram shukuhini ulashish olijanob qadriyatlarimizning yorqin namunasidir. Shu maqsadda Farg'ona shahridagi al-Farg'oniy madaniyat va istirohat bog'ida 1 iyun — Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni munosabati bilan “Baxtli bolalik tarannumi” nomi ostida bayram kechasi tashkillashtirildi. Unga viloyatdagi ijtimoiy himoyaga muhtoj, imkoniyati cheklangan va Mehribonlik uylarida tarbiyalanayotgan bolajonlar taklif qilindi.
Tadbirda Farg'ona viloyati hokimi o'rinbosari Sherzod Polvonov, “Nuroniy” jamg'armasi viloyat bo'limi raisi, senator Zokirjon Rahmonov, Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi “Adolat” SDP fraksiyasi a'zosi Manzura Salimova hamda O'zbekiston mahallalar uyushmasi viloyat boshqarmasi boshlig'i Akramjon Yo'lbarsovlar so'zga chiqib, yurtimizda farzandlarimizning har tomonlama sog'lom va barkamol bo'lib voyaga yetishlari uchun yaratilayotgan shart-sharoitlar, Farg'onada bu borada olib borilayotgan ishlarga alohida to'xtalishdi.
Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumani “Mirzo Ulug'bek” mahallasida joylashgan “Yangi O'zbekiston” istirohat bog'ida, “Shahriobod” mahallasidagi “Yoshlar bog'i”da hamda Sharg'un shahridagi “Shaxtyorlar xiyoboni”da ham bayram tadbirlari yuqori saviyada o'tkazildi.
Mazkur tadbirlar doirasida barcha bolajonlarni bayram bilan qutlab, viloyat va tumanlar hokimliklari hamda hamkor tashkilotlarning esdalik sovg'alari topshirildi.
Bayram dasturi doirasida shaxmat-shashka musobaqalari, “Mening baxtli bolaligim” mavzusida rasmlar tanlovlari o'tkazildi. Madaniyat bo'limlari hamda yosh, iqtidorli san'atkorlar jamoalari tomonidan turli musobaqalar va ko'ngilochar dasturlar uyushtirildi. Tadbirlarda yuzlab yoshlar faol ishtirok etib, mahorat va iqtidorlarini namoyish etdilar. Shuningdek, bayram davomida bolalarning bo'sh vaqtlarini mazmunli tashkil etish hamda madaniyat va san'atga bo'lgan qiziqishlarini yanada oshirishga qaratilgan turli interaktiv loyihalar taqdim etildi.
Tibbiyot muassasalarida davolanayotgan bolajonlar holidan xabar olish tadbirlari ham tizimli tashkil etilmoqda. Jumladan, Qoraqalpog'iston Respublikasi Beruniy tumanida tibbiyot birlashmasining bolalar bo'limida davolanayotgan bolalar ahvoli o'rganilib, ularga bayram sovg'alari ulashildi. Bu jamiyatda mehr-oqibat, insonparvarlik va bolalarga bo'lgan e'tiborni kuchaytirishga qaratilgan sa'y-harakatlarning amaliy ifodasi bo'lib, yosh avlodning ertangi kunga ishonchini orttiradi.
Qoraqalpog'istonning Qo'ng'irot tumani, Toshkent viloyati Bo'ka tumani, boshkentning Chilonzor tumani, Yunusobod tumani, Navoiy hududlarida yuqori kayfiyat, ko'tarinki ruhda o'tkazildi.
O'zbekiston Milliy statistika qo'mitasi ma'lumotlariga asosan, joriy yilning 1 yanvar holatiga ko'ra, yurtimizda 0-14 yoshdagi jami bolalar soni 11630879 nafarni tashkil etib, shundan 6030736 nafarini o'g'il bolalar, 5600143 nafarini qiz bolalar tashkil etadi. Ko'rinib turibdiki, 40 millionga yaqin aholining salmoqli qismini (chorak qismi) bolajonlar tashkil etadi. Bu, o'z navbatida, barchamizni kelajagimiz egalari bo'lgan yosh avlod hayotiga yanada hushyorroq, e'tiborliroq bo'lishga undaydi.
Aslida Bolalarning haq-huquqlarini himoya qilish butun jahon harakatiga aylanganiga uzoq yillar bo'ldi. Bugun dunyoda ziddiyatli vaziyatlar kuchayib borayotgan bir davrda ayrim mamlakatlarda urush va ko'chishlar oqibatida ocharchilik, qashshoqlik, o'lim holatlari bolalar va o'smirlarning hayotiga bevaqt nuqta qo'ymoqda. Shuningdek, siyosiy beqarorlik va iqlim o'zgarishi ko'chish jarayonini tezlashtirmoqda, ta'lim inqirozini kuchaytirmoqda. Dunyoning ayrim mamlakatlarida hatto yashash uchun munosib sharoitning mavjud emasligi, masalan, boshpanasizlik va toza ichimlik suvi, zaruriy oziq-ovqat bazasi yo'qligi ularning jismoniy va ruhiy salomatligiga salbiy ta'sir ko'rsatyapti. Bunday mamlakatlarda daromadi o'ta past oilada katta bo'layotgan bolajonlar esa erta ishlashga (hatto bu jismoniy bosim bo'lsa-da) majbur bo'lmoqda.
Ma'lumotlarga ko'ra, dunyo bo'ylab 200 milliondan oshiq bola va o'smir ta'limdan chetda qolmoqda. YuNISEFning 2025 yilgi tahlillariga ko'ra, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikada kamida 30 million, Sudanda maktab yoshidagi bolalarning qariyb yarmi (Sudanda har uchta maktabning bittasi yopilgan va maktablarning 11 foiz qismi boshpana sifatida ishlatilmoqda) ta'lim olish imkoniyatiga ega emas. G'azo sektori bo'ylab 700 mingdan ortiq maktab yoshidagi bolalarning ta'limi 2023 yilning oktyabr oyidan beri rasman to'xtatilgan. Yamanda 3 milliondan ortiq, Suriyada 2 milliondan ortiq bola ta'lim inqiroziga uchramoqda. Mazkur muammodan tashqari, ekspluatatsiya xavfining ortishi, bolalar mehnati, erta turmush kabi ko'ngilni xira qiladigan jiddiy masalalar bolalarning kognitiv, ijtimoiy, emotsional rivojlanishiga salbiy ta'sir ko'rsatadi.
1 iyun — Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni yuqoridagi dolzarb muammolarga yechim topish, dunyo bolalarining shaxs sifatidagi daxlsiz huquqlarini tiklashga butunjahon e'tiborini qaratish kabi jiddiy vazifalarni kun tartibiga chiqarmoqda. Garchi bolalarni himoya qilish maqsadida dunyo mamlakatlarida sanalar turlicha belgilangan bo'lsa-da, maqsadlar mushtarakdir — bolalar va o'smirlarning hayotiga xavf solayotgan omillarni yo'q qilish, jamiyat e'tiborini bolalarning manfaatlari, xavfsizligi va farovonligiga qaratishdir.
Bu sana nafaqat bayram, balki kattalar zimmasidagi mas'uliyatni yana bir bor eslatib turuvchi muhim ijtimoiy signal hamdir. Tarixda ko'plab bolalar og'ir mehnatga jalb qilingan, ta'limdan chetda qolgan yoki ruhiy va jismoniy bosim ostida yashagan. Hozir ham dunyoning ayrim hududlarida bu muammolar saqlanib qolmoqda. Bolalikda yetishmagan himoya va mehr insonning keyingi hayotida ishonchsizlik, qo'rquv va ruhiy jarohatlar ko'rinishida namoyon bo'lishi mumkin. Shu bois, bolalarni himoya qilish masalasi global darajada dolzarb mavzuga aylangan.
Bugungi kunda bola huquqlari faqat jismoniy zo'ravonlik bilan emas, balki psixologik bosim orqali ham poymol etilishi mumkin. Masalan, bolani doimiy kamsitish, boshqalar bilan solishtirish, fikrini mensimaslik yoki hissiyotlarini inkor etish ruhiy zo'ravonlik hisoblanadi. Shuningdek, internet va ijtimoiy tarmoqlardagi xavflar, bolalarning shaxsiy hayotini ommaga oshkor qilish, ularni ortiqcha nazorat yoki bosim ostida tarbiyalash ham salbiy oqibatlarga olib kelmoqda. Ba'zan ota-onalar yaxshi niyat bilan farzandiga haddan tashqari yuqori talab qo'yadi, biroq bu bolaning ruhiy holatiga og'ir ta'sir qilishi mumkin.
Bola huquqlarini himoya qilish, avvalo, oiladan boshlanishi kerak. Chunki bola hayotdagi xavfsizlik, mehr va hurmatni dastlab oilada his qiladi. Agar oilada bolaning fikriga quloq tutilsa, hissiyotlari hurmat qilinsa va u shaxs sifatida qadrlansa, bu uning sog'lom psixologik rivojlanishiga xizmat qiladi. Keyingi bosqichda maktab, jamiyat va davlat tizimlari bu himoyani davom ettirishi zarur. Aslida, bola huquqini himoya qilish faqat qonun bilan emas, balki kundalik muomala madaniyati bilan ham bog'liqdir. Ota-onaning qo'llab-quvvatlashi va bolaning hissiyotlariga befarq bo'lmasligi juda katta ahamiyatga ega. Shuningdek, sifatli ta'lim, sog'lom ijtimoiy muhit, kitobxonlik, sport va ijodiy faoliyat ham bolaning shaxsiy rivojlanishiga ijobiy ta'sir qiladi. Eng muhimi, bolaga faqat natija uchun emas, harakati va intilishi uchun ham baho berish kerak.
Yurtimizda esa bola huquqlarini himoya qilish, uning kelajagini ta'minlash, o'qishi, salohiyatini yuzaga chiqarishiga g'amxo'rlik ko'rsatish kabi yo'nalishlarda ezgu islohotlar olib borilmoqda. Bu kelajakda, albatta, o'zining yuksak samarasini berishi shubhasizdir. Chunki doimiy qo'llab-quvvatlangan bola kelajakda mustaqil fikrlaydigan, mas'uliyatli va ruhiy jihatdan barkamol inson bo'lib ulg'ayadi.
Sug'diyona SOBIROVA,
“Nuroniy” muxbiri.