Uchtepa tumanidagi “Yangiyo'l” mahallasida 36 yildan beri istiqomat qilaman. O'sha paytlarda bir xonali xonadonda yashardim. Uyimiz yonidagi yerga turli ko'chatlar, gullar ekib, parvarishlar edim. Ko'chatlar gulga kirib, g'uj-g'uj mevalari pishganida qo'shnilarga ham ulasharim.
Tabiatni o'zim kabi yaxshi ko'radigan insonga turmushga chiqdim. Turmush o'rtog'im ham uyning yon tomonidagi qarovsiz joyda kattagina bog' barpo qilgandi. Yam-yashil shamshodlar, o'rik, yong'oq, shaftoli, qaroli, behi va xurmo daraxtlari bog'imizga ko'rk berib, gurkirab o'sardi. Oftobda zarg'aldoq, luchchak, lola, anjiri, oq shaftoli, qizil shaftolilardan, sap-sariq bo'lib pishgan o'rik mevalaridan taralayotgan bo'ylar yo'lovchilarni o'ziga chorlardi.
Tabiat yurtni sevish sabog'ini o'rgatadi
Ketma-ket farzandlarimiz dunyoga keldi. Bolalarim bog'da kapalaklarni quvib, askarlarday terilgan chumolilarni hayrat-la kuzatishib, gullar terishib, yaproqlardan guldastalar yasab, dovuchchalar, mevalar yeb, yerda oyoqyalang yurishib yayrashardi. Daraxt shoxiga solingan arg'imchoqlarda qiyqirishib mazza qilib uchishardi.
Agar siz farzandingizni Vatanni sevadigan inson bo'lib voyaga yetishini istasangiz, uni tabiat bag'rida voyaga yetkazing. Ular ko'zlari bilan ko'rib, qo'llari bilan ushlagan narsalariga mehr berishadi. Ularni avaylashni, sevishni o'rganadi. Zamin, osmon, suv, havo, yorug'lik, chaqmoq, kun, tun, jonivorlar, qo'yingki, tabiat bag'rida neki mavjud bo'lsa, barchasiga birdek mehr qo'yadi. Vatanni sevish sabog'ini olishadi.
Essizgina gullarim, nihollarim…
To'rt qavatli uyimiz ortida yirik elektr liniyasi o'tgan bo'lib, u yerda inshoot qurish imkoni yo'q edi. Uy qurilishi mobaynida yig'ilgan chiqindilar ustiga nomigagina tuproq tortilgandi. Mehnatdan qochmagan qo'shnilar joyni toshlardan, qurilish chiqindilaridan tozalashdi. Toza tuproq olib kelib to'kishdi. Daraxt, gul ko'chatlarini ekishdi. Bog' atrofini setka bilan o'rashdi.
Ko'p qavatli uylar atrofidagi noqonuniy qurilmalarni buzish ishlari boshlanganda bog' atrofini o'ragan setkalar ham olib tashlandi, daraxtlar kesildi. Bog'lardagi so'rilar buzib tashlandi. Odamlarning tabiatga, yashillikka bo'lgan mehri bo'lindi, hafsalasi pir bo'ldi…
Oradan vaqt o'tib, gullar qarovsizlikdan so'lib, daraxtlar quriy boshlandi. Atrofga chiqindilar tashlana boshlandi. Ahvol shu darajaga yetdiki, aholi uydan chiqqan axlatlarni, uy ta'miridan chiqqan chiqindilarni uyning orqa tarafiga tashlay boshlashdi. Bir necha marotaba qo'shnilarga, “kelinglar, barchamiz bir bo'lib uy atrofini tozalaylik. Supurib, ozoda qilaylik. Daraxtlarga suv quyaylik. Axir, shu joyda o'zimiz yashaymiz, farzandlarimiz yashashadi. Mahallamiz obod bo'lsa, o'zimizga yaxshi-ku”, dedim. Va har gal bitta gapni eshitdim. “Kim bog'chalarimizni oyoq osti qilgan bo'lsa, o'zlari kelib, daraxtlarga suv quysin! O'zlari axlatlardan tozalashsin!”
Mahallani biz obod qilmasak, kim obod qiladi?
Bir kuni ertalab, qo'limga qo'lqop kiyib, pastga, uyning orqasiga o'tdim. Dastlab ishni bog'dagi chiqindilarni yig'ib olishdan boshladim. Xonadonlardan chiqarib tashlangan baklashkalarni, shishalarni, axlatlarni belgilangan joyga olib borib tashladim. Atrof chiroyli bo'ldi.
Qo'limga ketmon olib ishga kirishdim. Yerni ag'darganim sari ko'nglim cho'kib borardi. Chunki yirik, mayda toshlar, shisha siniqlari, beton, temir, g'isht bo'laklari chiqib kelardi. Ayniqsa, toshlar nihoyatda ko'p edi. Yerning ba'zi joylari qattiq bo'lib, ketmon ham, bel ham o'tmasdi.
O'tgan-qaytgan yo'lovchilar, menga hayron bo'lib qarashardi. Hatto ba'zilari: “Shu yoshda sizga nima zaril, endi bu yerda hech narsa o'smaydi”, deyishardi. Men esa ularning so'zlariga parvo qilmay, ishimni davom ettiraverdim.
Hatto turmush o'rtog'im ham ko'p urinmasligimni ta'kidladilar.
— Bu yerni bog' qilishga ruxsat ham berishmaydi. Ana uy yonidagi bog'imizni buzib tashlashdi, u yer axlatxonaga aylandi. Atrof qarovsiz holga keldi, — dedilar.
— Tarix o'zgarib turadi. Xudo xohlasa, shu yerda kichkina bo'lsa ham bir bog' bunyod qilay. Daraxtlarni, gullarni ko'rib, ko'zlaringiz quvnasin, — dedim.
Ishdan to'xtamadim. Shu tarzda to'rt sotix joyni amallab epaqaga keltirdim. Ammo yana olti sotixcha yer, bundan tashqari, yo'lgacha yana anchagina joy bor edi. Odamlar hamon chiqindilarini tashlashardi.
O'ylay-o'ylay oxiri uyimizning yettinchi yo'lagida yashovchi tadbirkor Abduqodirning xonadoniga chiqdim.
— Bolam, sen mana shu olti sotixcha yerga ishlov berib, ko'chatlar, gullar ekib, obod qilgin. Yo'l yoqasiga, manavi yerlarga ham birgalashib ko'chatlar, gullar ekaylik, — dedim.
U biroz o'ylanib:
— Ona, siz nima desangiz, shu-da. Ammo qo'shnilar bunga rozi bo'lisharmikan?
— Axir, yurtni, mahallani, uyimiz atrofini biz obod qilmasak, kim obod qiladi? — dedim.
Abduqodirning yuzi yorishdi. Ishlarni boshlab yubordik.
Qalbim ham gulga kirdi
Bu orada ishimizni xushlamaydiganlar, janjal qiluvchilar, norozilar ham bo'ldi…
Ammo oradan taxminan bir oycha vaqt vaqt o'tgach, qo'shnim Flyura qo'liga ketmon olib bog'ida ish boshladi… Keyin boshqalar ham asta-sekin uylaridan chiqib ishga kirishdi. Atrof shox-shabbalardan, axlatlardan, har xil chiqindilardan tozalandi. Yer yuzini qoplagan xazonlar supurilib, bir joyga yig'ildi. Abduqodirning yonida oltmish sakkiz yoshga kirgan onasi, ayoli, qizi, jiyanlari turdi. O'n-o'n besh nafar qo'shnilar yordamga kelishdi..
Ko'p qavatli uyimizning oldiga, orqa tarafiga, mashina yo'lining chetiga qator qilib archalar, gulsafsarlar ekdik. Ariq ichidagi axlatlar olinib bir yerga to'plandi. Beton yo'lak va zinalar tayyorlandi. Hash-pash deguncha atrof chinniday bo'lib yaraqladi.
Bog'imizga daraxt ko'chatlari, turli-tuman gullar ekdik, pomidor, baqlajon urug'lari ekilib, sabzi, kashnich, shivit urug'lari sepildi.
Bahorda qo'shnilar o'zaro kelishib bog' atrofini setkalar bilan o'radik. Yo'laklarni supurib, axlatlardan tozaladik. Bog' o'rtasidan so'rilar joy oldi. Nihollar, gul ko'chatlari ekildi.
“Inson qo'li gul” deyishadi. Aslida, qalbi gul insonlarning qo'li gul bo'ladi.
Bahorda daraxtlar oppoq gulga kirdi. Urug'lar nish urdi. Rayhonlar (bizda nozibo'y deyishadi) yoqimli bo'yini atrofga sochdi. Atirgullar chamanday ochildi. Qovoqlar tugdi. Atrof, bog'im yashil ko'ylagini kiydi. Nafaqat bog'im, mening ham qalbim gulga kirdi. Yashillandi.
Meni bog'im asrab qoldi
O'sha kezlarda kutilmaganda koronavirus epidemiyasi boshlandi. Odamlar yoppasiga dardga chalina boshladi. Biz ham virusga chalindik.
Turmush o'rtog'im, qizim ishga borib-kelib yurishdi. O'g'lim Muhammadjon bilan uyda bo'ldik. Tinimsiz yo'talardik. Menga havo yetishmasdi. Shu sababli, har kuni tong saharda bog'imga tushib, kuni bilan musaffo havodan to'yib-to'yib simirardim.
…Vaqt o'tib bog'imizning chiroyi o'tgan-ketganlarning havasini keltiradigan go'shaga aylandi.
Bugun o'zimga o'zim hisob bersam, o'tgan 36 yil davomida 300 dona o'rik, yong'oq, olma, shaftoli, tok, archa, anjir, pista, bodom, tut kabi ko'chatlarni ekibman. Hozirda 250 tasi saqlangan. 230 tup atirgul ko'chatlarimdan 50 tasi qolgan. Yigirma besh tup yong'oq o'stirdim. Eng muhimi, koronavirusni, oyoq og'rig'ini yengdim… Atrofimdagilar ko'nglida tabiatga bo'lgan mehrni uyg'ota oldim. Bugun ruhim tetik, ko'nglim xotirjam…
Bularni nega aytyapman, joriy yilning 1 aprelida Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida ko'chat ekish tadbirida ishtirok etib, xalqimizda “Yaxshidan bog' qoladi”, “Bir ko'chat — ming baraka”, “Farzand ko'rsang, to'y qilsang, daraxt ek” degan hikmatli so'zlar bejiz aytilmaganini, bu kabi milliy qadriyatlarimizning ahamiyati bugun har qachongidan ham dolzarb bo'lib borayotganini ta'kidladilar.
Davlatimiz rahbari mahalla raislari, otaxon va onaxonlarimiz, xotin-qizlar vakillari hamda barcha faollarni joylarda milliy urf-odatlar, an'ana va qadriyatlarni yanada kengroq targ'ib qilishga, har bir ko'cha, xonadon, yo'l bo'ylariga nihol va gullar, qir-adirlarga daraxt va butalar ekishda bosh bo'lishga chaqirdilar.
Demakki, barchamiz birga harakat qilsak, o'z uyimiz, o'z ko'chalarimiz va mahallalarimizni obod qilsak, yurtimiz yanada go'zallikka burkanadi. Buning uchun esa birlashib, hamjihatlikda harkat qilishimiz zarur. Zero, Yurtboshimiz boshlagan ezgu ishlarga kamarbasta bo'lish har birmizning fuqarolik burchimizdir.
Oygul Ubaydulla qizi,
O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a'zosi, shoira,
Uchtepa tumanidagi “Yangiyo'l” mahallasi Keksalar
va faxriylar bo'yicha maslahatchisi.