Dunyodagi eng qadrli ne'mat — oila tinchligi va xotirjamligidir. Oilasida halovati bo'lmagan insonning hayoti ham, kasb-kori ham rangsizdek go'yo. Unda na quvonch, na hayrat va na mazmun bor. Baxt degan tushuncha ham asli shundan boshlanadi, bizningcha. Ammo keyingi vaqtlarda yosh oilalarda oila deb atalgan muqaddas maskanning darz ketayotganligi ko'plab muammolarni keltirib chiqarmoqda.
Joriy yil “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish” yili deb nomlanib, “mahallabay” ishlash tizimiga jiddiy e'tibor qaratila boshlandi. Endilikda islohotlar mahallalarda o'rganish ishlarini tizimli tashkil etish, muammolarni vaqtida aniqlash, fuqarolar bilan manzilli ishlash asosida olib borilib, jamiyatda ijtimoiy muhitni sog'lomlashtirish, fuqarolarning ishbilarmonlik va tadbirkorlik salohiyatini ishga solib, mahallalar farovonligiga erishish yangi bosqichga ko'tarilmoqda.
Mahalla tizimida, ayniqsa, oilaviy muammolar masalasi alohida e'tibor talab qiladi. Hududlarda oilaviy nizolarni ijobiy hal etish, kelishmovchiliklarni keltirib chiqarayotgan omillarni aniqlash, oilaviy an'ana va qadriyatlarni saqlab qolish maqsadida qator sa'y-harakatlar amalga oshirilmoqda.
Xususan, Surxondaryo viloyatining Boysun tumanida “Oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash” komissiyasining navbatdagi yig'ilishi o'tkazilib, “Sho'rsoy”, “Tuzbozor”, “Kosiblar” va “Sariosiyo” mahallalarida ajrim yoqasiga kelib qolgan nizoli oilalarning murojaatlari o'rganildi. Natijada, bitta oila yarashtirilib, 2 tasiga yarashish uchun muhlat berildi. Tadbirda “Nuroniy” jamg'armasi Boysun tumani bo'limi raisi E.Toshboyev, “Buvijonlar maktabi” rahbari S.Nasrulloyevalar qatnashib, yoshlarga oila muqaddasligi xususida tushuntirish berdilar, shuningdek, farzand tarbiyasida ota-ona va mahalla-ko'yning o'rni muhim ekanini ta'kidladilar.
O'rganishlarga ko'ra, ajrim qarori o'z-o'zidan paydo bo'lib qolmayapti. Bunga oiladagi farzandsizlik, o'zaro kelishmovchiliklar, uchinchi shaxslar aralashuvi, uzoq vaqt birga yashamaslik, iqtisodiy yetishmovchiliklar, qarindoshlar o'rtasidagi hamda erta nikoh, qonuniy nikohni bekor qilmasdan boshqa oila qurish kabi holatlar sabab bo'lmoqda, afsuski.
Ajrim masalasi bir-ikki sabablar natijasida shakllanib qolmaydi, albatta. Patriarxal stereotiplar ustuvor bo'lgan oilalarda ayol faqat bola parvarishi, uy-ro'zg'or bilan andarmon bo'lib qoladi. Iqtisodiy qaramlik, erkinlikning yetishmasligi, mustaqil fikrini erkin ayta olmaslik ayollarni jamiyatdan uzib qo'yadi. Aslida, jamiyat taraqqiyotida ayolning roli g'oyat katta ahamiyat kasb etib, xotin-qizlarning jamiyat hayotidagi faol ishtiroki millat rivojining ajralmas bir bo'lagiga aylanishi lozim.
Ikkinchidan, oilaviy zo'ravonliklar “shaxsiy masala” sifatida xaspo'shlandi, uchinchi shaxslar aralashuvi oilalarda nosog'lom muhit, nobop sharoitni keltirib chiqardi. Buning ortidan qanchalab ayollar bosim, zo'ravonlik, jabr ostida mum tishlab yashashiga to'g'ri keldi. Hatto bolalarning ruhiyatiga, tarbiyasiga jiddiy zarar yetib, ularning munosib sharoitda voyaga yetishiga to'siq qo'yildi. Eng yomoni, gender asosidagi zo'ravonlik ko'p hollarda ochiqlanmay, jinoyatchi sirligicha qolib ketdi. Ammo so'nggi yillarda ayollar himoyasi yanada kuchaytirilayotgani, huquqlari qonun bilan yanada mustahkamlanayotgani, xotin-qizlarning jamiyatda o'z o'rnini topishi davlat siyosati darajasiga ko'tarilib, ularning ta'limi va kasb-hunar egallashi uchun ko'plab imkoniyatlar yaratilayotgani, zarur hollarda imtiyozlar joriy etilayotgani bu kabi yechimini kutayotgan muammolarga muvofiq chora bo'lmoqda.
Darhaqiqat, xotin-qizlarning davlat va jamiyat hayotidagi muhim jarayonlarda ishtirokini ta'minlash uchun qonunni o'zgartirish bilangina ish bitmaydi. Qonun barobarida ijtimoiy ong ham o'zgarishi, atrofdagilarning mazkur masalaga munosabati qaytadan shakllanishi kerak. Ayolga imtiyoz emas, erkinlik kerak, imkoniyat va qobiliyatini to'la namoyon etishi, mamlakat taraqqiyotida faol ishtirokchiga aylanishi uchun mavjud to'siqlarni to'laqonli bartaraf etish lozim. Qisqa qilib aytganda, bu ko'p tomonlama ishtirokni talab etadigan jarayon bo'lib, unda barcha darajadagi davlat organlari, fuqarolik jamiyati, tadbirkorlar va aholi birgalikda harakat qilishi maqsadga muvofiqdir.
Eng yomoni, nizo va ajrim jarayonida bolalar eng ko'p jabr ko'radigan tomon bo'lib qolmoqda. Oilaga darz ketishi farzandlarning ruhiy-psixologik holatiga salbiy ta'sir ko'rsatib, o'z hayotini kemtik, to'liqsiz his etadi. Bu kelajak avlod kamolotiga jiddiy zarar, aslida.
Yuqoridagilardan xulosa shuki, sog'lom oilaviy munosabatlarning mustahkamlanishi uchun ishni eng quyidan — mahalla darajasidan boshlash, uzoq yillardan beri birga baxtli yashayotgan namunali oilalar bilan davra suhbatlarini tashkil etish, qo'sha qarish saodatiga erishgan dono otaxon va onaxonlarning hayotiy tajribasini boshqalarga ibrat qilib ko'rsatish, namunali oila modellarini targ'ib etish yuksak samara beradi.
Sug'diyona SOBIROVA.