Ota-ona borki, o'z farzandi kelajagini o'ylaydi. Qiz chiqarib, kelin tushirishni, ular baxtu kamolini ko'rishni istaydi. Ro'zg'or xarajatidan orttirib, kam yeb, kam ichib bo'lsa-da, sep yig'adi, sandiq to'ldiradi. Mehnati ortidan topganini iqtisod qilib, yiqqan to'rt tangasini ishlatmay, to'y-marosimlariga atab qo'yadi. Farzandlari to uylik-joylik bo'lmaguncha na dam olish, na davolanish, na do'stlar bilan diydorlashishni xayoliga keltiradi. Faqat orzu-havaslari ro'yobini o'ylaydi.
Ezgu niyat bilan yashash yaxshi, albatta. Ammo hamma narsada me'yor bo'lgani afzal. O'ylab ko'raylik, yillar davomida peshona teri evaziga jamlagan mablag'larimizni ortiqcha marosim, as'asayu dabdabaga sarflash, haddan ortiq isrofgarchilikka yo'l qo'yish to'g'rimikan?!
Ochig'i, to'y-hashamlarda bo'lgan chog'imizda ularda yo'l qo'yilayotgan isrofgarchiliklardan ta'bimiz xira bo'lishi bor gap. Masalan, o'z hududimizda iqtidorli san'atkorlar bo'la turib, katta pul evaziga poytaxtdan yoki qo'shni viloyatlardan nomdor san'atkorlarni chaqirish shartmikan?! Ularing ustidan dasta-dasta pullar sochib, puldor, boyvachcha ekanimizni ko'z-ko'z qilib, nimaga erishmoqchimiz?
To'yga kelgan mehmon nari borsa ikki-ikki yarim soat o'tiradi. Shu qisqa vaqt ichida “stol sinib ketar darajada” ko'p va xo'b miqdorda qo'yilgan noz-ne'matlardan bir chimdim tatishning o'zidayoq odamning qorni to'yadi. Shunga qaramay, to'y oxirigacha dasturxonga ikki-uch xil taom tortilishiga hojat bormikan?!
Buxoroda nikoh to'yidan tashqari, oqlik, fotiha, raxzanon, charlar kabi marosimlar bor. To'y sohiblari har bir ma'rakani o'tkazishda videotasvirchi, suratkash, qo'shiqchi, davraboshi, oshpaz, kayvoni, restoran va hokazolarga pul to'lashi kerak. Bu qanchalik mablag' talab qilishini ham yaxshi bilamiz.
Ana shunday ortiqcha chiqimlarning oldini olish uchun ham to'yni faqat ikki yuz kishilik ishtirokchi bilan o'tkazish, mayda-chuyda marosimlarga chek qo'yish masalasiga davlat siyosati darajasida e'tibor berilyapti. Demak, bu o'rinda xalq manfaati, turmush farovonligi nazarda tutilmoqda. Biroq, buni tushunmagan yoki tushunishni istamagan ayrim yurtdoshlarimiz hamon oldingi usulda to'y qilib, ortiqcha dabdababozlik illatini davom ettirmoqdalar.
Yaqinda mahallamizda bo'lib o'tgan “To'ylarga e'tibor — el manfaatiga e'tibor” deb nomlangan ma'rifiy tadbirda ana shu masalalar xususida so'z bordi. Ko'pni ko'rgan, boy hayotiy tajribaga ega yoshi ulug' insonlar, shu bilan birga, yoshlar vakillari so'zga chiqib, yuqoridagi qusurlarni keskin tanqid qildilar. Mahallamizda zamon talablariga mos, hashamlardan xoli, isrofgarchiliklarsiz, kamchiqim to'ylar o'tkazish bo'yicha o'z taklif-mulohazalarini bildirdilar.
Xulosa shuki, to'y — bir yoki ikki kishining ishi emas. Unga to'y egalaridan tashqari, mahalla faollaridan boshlab, oqsoqollar, kayvoniyu otinoyilar, qo'ni-qo'shni, mahalladoshlarning barchasi mas'uldirlar. Shunday ekan, bugungi jamiyatimizda to'ylar yeb ichishu o'ynab-kulishdan iborat bo'lmay, qadriyatlarimizni tarannum etuvchi o'ziga xos marosimlardan biriga aylanishi kerak. Bunga esa barchamiz o'zimizning munosib hissamizni qo'shishimiz shart va zarurdir.
To'y to'ydek, ya'ni dono ajdodlarimiz boshlab bergan ezgu an'ana va qadriyatlarimizga muvofiq hamda hamohang bo'lsin!
Mastura AKRAMOVA,
Buxoro tumani “Navro'z” mahallasi
“Buvijonlar maktabi” guruhi rahbari.