Dunyodagi barcha ilmu tafakkur egalari — ixtirochiyu faylasuf, yozuvchi yoki shoir, barcha-barchasining ulkan muvaffaqiyati ortida ustoz deb atalgan donishmand siymosi yashaydi. Shuning uchun ham xalqimizda otaning mehridan ustozning qahri afzal degan naql yuradi. Ustoz o'z nomi bilan ustoz. U yuksak ehtirom va qadrga munosib. Chunki ustoz umri mobaynida shogirdlariga qalb qo'ri, ko'z nurini beradi. O'zidan-da iste'dodli, muvaffaqiyatli shogirdlarni tarbiyalaydi. Hayotida, faoliyatida yo'lchi yulduz kabi yo'llarini yoritadi. Yurtimizda ana shunday fidoyi ustozlar juda ko'p.
El nazariga tushgan, o'z kasbiga sadoqatli, fidoyi muallimlar haqida so'z ketganda, Buxoro viloyatining Romitan tumanida yashovchi faxriy pedagog Po'latoy Olloqulovaning nomini ham birinchilardan bo'lib tilga olish joiz, albatta.
Buxoro davlat pedagogika institutining boshlang'ich ta'lim fakultetini tamomlagan Po'latoy aya 40 yil davomida yosh avlodga ta'lim-tarbiya berib, yurtimiz ta'lim sohasining takomiliga ulkan hissa qo'shdi.
Ayaning aytishicha, uning qo'lida o'qish-yozishni o'rganib, bugungi kunda hayotda o'z o'rnini topgan o'quvchilarining soni nechaming nafardan oshar ekan. Oradan yillar o'tsa-da, qadrli ustoz shogirdlarining dilidayu tilida… Bayramlarda, tug'ilgan kunida ayani so'roqlab keluvchilarning qadami uzilmaydi. Tumanda ta'limga oid qaysiki tadbir bor, ayaning ishtirokisiz o'tmaydi.
Po'latoy aya o'z kasbining ustasi bo'lishi barobarida oilada mehribon ona. Rahmatli turmush o'rtog'i Tohir aka bilan 5 nafar o'g'il-qizni tarbiyalab, o'qimishli, kasb-korli qildi. Bugungi kunda 15 nafar nevara, 12 nafar evara ardog'ida umrguzaronlik qilmoqda.
Ha, aya o'z hayotidan mamnun edi. Negaki, yonida suyanguchi, tayanguchi yaqinlari bor edi: bir tomonda — ko'ngil qo'yib turmush qurgani Tohir aka, ikkinchi tomonda — farzandu nabiralar, kuyovu kelinlari… Ro'zg'orlari to'kis, hech bir narsaga zoriqmay shodumonlikda yashashardi. 70 yosh arafasida bo'lishsa-da, ko'ngillari yoshlik sururiga to'la edi. Har yili Tohir aka bilan turli shaharlarga sayohatga borishar, sanatoriylarda dam olishar, ko'ngilochar tadbirlarda ishtirok etishardi. Do'stu dugonalar davrasida Po'latoy aya qo'ng'iroqdek ovoz bilan doira chalib, qo'shig'u laparlar aytganda hammadan ko'p Tohir aka zavq olar, qayta-qayta kuylashga chorlardi.
Doimo yuzidan kulgu, tabassum arimaydigan, atrofdagilarga qo'lidan kelgancha yaxshilik ulashib yashaydigan bu ayolni ko'rganlar uning baxti bekamligiga havas qilishardi. Ammo nogahonda butun dunyoga, jumladan, mamlakatimizga yopirilib, ko'p oilalarga judolik olib kelgan 2020 yilgi koronavirus pandemiyasi ushbu baxtiyor oilani ham chetlab o'tmadi. Tuppa- tuzuk yurgan Tohir aka bir-ikki kun ichida kasallikka chalindiyu to'shakka mixlandi. Po'latoy aya hamda farzandlarining yugur-yugurlari natija bermadi. Tohir aka to'rt kun og'rib yotdi. Keyin esa kutilmaganda kasalxonada hayotdan ko'z yumdi.
Tohir aka pensiyaga chiqqunga qadar tumandagi katta bir tashkilotning rahbari, tajribali irrigator edi. Nafaqada bo'lishiga qaramay, umrining so'nggi yillarini ham ezgu ishga sarfladi. Jumladan, yetti pirning biri — Hoja Ali Romitaniy majmuasini qayta ta'mirlash ishlarida qurilish shtabi boshlig'i sifatida faoliyat yuritdi.
Uni ko'pchilik tanir, hurmat qilardi. Biroq pandemiya tartib-qoidasiga ko'ra, Tohir aka faqat yaqinlari ishtirokida tuproqqa qo'yildi. Uni so'nggi manzilga kuzatish do'stu birodarlari dilida bir umrlik armon bo'lib qoldi.
Beshafqat taqdir Po'latoy aya sabrini faqat birgina judolik bilan sinamadi. Qismatida yana bir emas, ikki ayriliq zarbasi yozilgan ekan. Otasining ta'ziyasida ishtirok etish oilaning ikki farzandi — Muhayyo va Bahodirga ham nasib etmadi. Chunki ular ham koronavirus bilan og'rib, kasalxonada davolanishayotgan edi. Falokat kelsa, qo'shaloq kelarkan. Otalari tuproqqa qo'yilgan kunning ertasiga Muhayyo, oradan bir necha kun o'tar-o'tmas, Bahodir bandalikni bajo keltirishdi. Har ikkisining ham ikki nafardan voyaga yetmagan farzandi oh urib, bo'zlab qolishdi.
Po'latoy ayaning o'sha kunlardagi holatini so'z bilan tasvirlashga til ojiz. Taqdirning uch og'ir zarbasini ko'tarishda Po'latoy ayada na kuch, na mador bor edi. Hatto yig'lashga ham holi qolmagan ona birin-ketin chiqqan tobutlar ortidan ma'nosiz qarab qoldi, xolos. Suyanay desa atrofida aka-ukalariyu uch nafar farzandidan boshqa suyanchig'i yo'q ona boshini qay toshga urishni bilmay, anchagacha karaxt holda yurdi. Ayaning nozik yelkalari tog'day og'ir g'am yukini ko'tarishiga ko'pchilik, hatto o'zi ham ishonmasdi. Sanoqli kunlar ichida bu dunyoni tark etgan bir emas, ikki emas, uch jigarporasining ayriliq dog'ini ko'tarish mushtipar ayoldan tog'dan-da ulkan sabr, temir iroda, chidam va bardoshni talab etardi.
— Boshimga tushgan bunday musibatni dushmanimga ham ravo ko'rmayman, — deydi Po'latoy aya. — Yashashga majolim qolmagan, umidlarim so'nib bo'lgan edi. Ammo qarasam, uch nafar farzandim, Tohir akaning aka-ukalari, otasiz, onasiz qolgan nevaralarim mening holimdan battar azobda qolib, tushkunlikka berilishayotgan edi. Ularga kimdir taskin-tasalli bo'lishi, hayotga ishonchlarini qaytarishi lozim hisoblanardi. Oilaning boshi sifatida bu vazifani zimmamga olishga majbur edim. Har qancha og'ir bo'lmasin, g'am yukini kutarishga o'zimda kuch, iroda topishga harakat qildim. Shu kunlarning birida turmush o'rtog'imni tushimda ko'rdim, uzoqdan turib, menga: “O'zingni qo'lga ol, sen bolalarimizga keraksan” — deganday umid to'la nigohlarini qadadilar-da, tezda ko'zdan g'oyib bo'ldilar. Shu kuch berdimi, egilgan qaddimni tik tutishga harakat qildim, ichim otash bo'lib yonsa-da, atrofga tabassum bilan qarashga kuch topdim. Bu ko'rguliklar taqdirning oilamiz uchun sinov ekanini yaqinlarimga pand-nasihatlarim orqali anglatishga harakat qildim.
Orada o'tgan olti yil ichida aya o'zi bosh bo'lib, nevara qizlarini uzatdi, nevara o'g'illar to'ylarini o'tkazib, kelinu evaralar ko'rdi. Oila davrasi yanada kengaydi.
— Rahmatli onam to'qqiz farzand ko'rib, beshtasini tuproqqa qo'ygan ekanlar, — deya so'zida davom etdi aya. — Shu bois keyin tug'ilgan to'rtta farzandlariga o'lmay, yashab qolishlari uchun To'xta, Istat, Po'latoy, Bolta deb nom bergan ekanlar. Ba'zan “Nega menga bunaqa ism qo'ygansiz?” — deb onamga norozilik bildirganimda, onam “Unaqa dema, qizim, ismingning bir xislati bordirki, Allohga shukr, zavol ko'rmay yashayapsan”, — derdilar. Onam haq ekanlar, shekilli, hayotning og'ir sinovlariga chidab yashab kelayotganim balki ismim xosiyatidandir…
Ha, har qancha mashaqqatli bo'lmasin, umr yo'llaridagi to'siqlarni yengishda insonda po'latdayin mustahkam iroda bo'lishi kerak. Po'latoy ayada ana shu xislatlar borligi uchun ham u taqdir zarbalari oldida egilmadi, bukilmadi, sinmadi.
Bunday matonatli, sabotli ayollarimiz biz uchun ibrat namunasi, sadoqat timsolidir. Ularni qancha qadrlasak, shuncha kam.
Zuhra QURBONOVA,
jurnalist.