Nyu-York metrosida farrosh bo'lib ishlaydigan 52 yoshli Elevzina Baba 24 ta tilda bemalol gaplashadi.
Avvaliga bu ayolga deyarli hech kim e'tibor bermas edi. Kunlarning birida kerakli yo'nalishni topa olmayotgan bir guruh sayyohlarga u polyak tilida yo'l ko'rsatadi. Sayyohlar hayratda qoladi: farrosh ayol polyak tilida gapiradimi? Keyin bir guruh xitoyliklar keladi. U darhol xitoy tiliga o'tadi. So'ng fransuzlarga fransuz, ispanlarga ispan tilida gapiradi.
Kimdir buni videoga olib, internetga joylaydi. 20 yildan beri metroda farrosh bo'lib ishlayotgan kamerunlik muhojir Elevzina Baba mashhur bo'lib ketadi.
U qanday qilib 24 ta tilda aksentsiz, erkin gapirishni o'rgangan?
— Men shunchaki tillarni yaxshi ko'raman, — deydi u. — Metroda ishlaganingizda har kuni yuzlab tillarni eshitasiz. Men tinglayman, yodlab olaman. Keyin uyga borib, kutubxonadan olgan darsliklar orqali o'rganaman.
U farrosh bo'lib ishlash bilan birga, 24 ta tilni mustaqil ravishda kutubxona kitoblari yordamida o'rgangan.
— Odamlar: “U farrosh ekan, demak, aqlli emas”, deb o'ylashadi. Yo'q. Men ishimni yaxshi ko'raman. Lekin mening ham miyam bor va undan foydalanaman.
Elevzina Kamerunda maktabni tugatgan. O'qishni davom ettirmoqchi bo'lgan, ammo mablag'i yetmagan. 30 yoshida AQShga ko'chib kelgan. Ingliz tilini deyarli bilmas edi. Farrosh bo'lib ishga kirgan. Ingliz tilini olti oyda o'rgangan. Keyin hamkasblaridan ispan tilini eshitib, uni ham o'rgangan. So'ng fransuz, xitoy, arab va boshqa tillarni…
— Inson bilan uning ona tilida gaplashsangiz, yuzida nur paydo bo'ladi. U o'zini tushunilgan his qiladi. Bu juda yoqimli, — deydi u.
Elevzina Babaga turli nufuzli tashkilotlardan ish takliflari kela boshlaydi. Hatto BMTda tarjimon bo'lib ishlashni ham taklif qilishadi. Maoshi metrodagi ishidan besh barobar yuqori edi.
Ammo u rad etadi.
— BMTda ishlasam, kabinada o'tirib, diplomatlarning nutqlarini tarjima qilaman. Bu muhim, albatta. Lekin zerikarli. Metroda esa odamlar bilan jonli muloqot qilaman, ularga bevosita yordam beraman. Menga shu yoqadi.
Bu ko'pchilik tushunmaydigan tanlov. Ammo u baxtli. Ishlaydi, tillarni o'rganadi, sayyohlarga yordam beradi. Kechqurun uyiga qaytib, navbatdagi tilning darsligini ochadi.
Hozir u venger tilini o'rganmoqda. Chunki yaqinda bir venger oilasi bekatda adashib qolgan va u ularga yordam bera olmagan.
— Yordam bera olmaslik yoqimsiz. Shuning uchun venger tilini o'rganaman.
Metroda uni hamma taniydi. Uni “Tillar xonimi” deb atashadi. Sayyohlar hatto u bilan suratga tushish uchun ataylab izlab kelishadi.
Uning bilimini tekshirgan universitet lingvisti: “Bu favqulodda qobiliyat. Uning darajasi professional tarjimonnikiga teng. Va buning uchun u maxsus ta'lim ham olmagan”, deya e'tirof etadi. Uni TED konferensiyasida nutq so'zlashga taklif qilishadi. U sahnaga farrosh kiyimida chiqadi va o'z hikoyasini har ikki daqiqada tilni almashtirib, besh tilda so'zlab beradi.
Zal tik turgan holda olqishlaydi.
U shunday deydi:
— Ta'lim faqat universitet emas. Ta'lim, bu — qiziquvchanlik. Agar sizda qiziqish bo'lsa, hamma joyda o'rganasiz: kutubxonada, metroda, ko'chada. Bilim — atrofimizda. Uni olish kerak, xolos.
Elevzina Baba “Pulim yo'q, o'qiy olmadim, farrosh bo'lib ishlashga majburman”, deb shikoyat qilishi ham mumkin edi. Ammo buning o'rniga 24 ta tilni o'rgandi. Shunchaki qiziqqani uchun. Va bu uni baxtli qildi.