Nyu-York metrosida farroş bölib işlaydigan 52 yoşli Elevzina Baba 24 ta tilda bemalol gaplaşadi.
Avvaliga bu ayolga deyarli heç kim eʼtibor bermas edi. Kunlarning birida kerakli yönalişni topa olmayotgan bir guruh sayyohlarga u polyak tilida yöl körsatadi. Sayyohlar hayratda qoladi: farroş ayol polyak tilida gapiradimi? Keyin bir guruh xitoyliklar keladi. U darhol xitoy tiliga ötadi. Söng fransuzlarga fransuz, ispanlarga ispan tilida gapiradi.
Kimdir buni videoga olib, internetga joylaydi. 20 yildan beri metroda farroş bölib işlayotgan kamerunlik muhojir Elevzina Baba maşhur bölib ketadi.
U qanday qilib 24 ta tilda aksentsiz, erkin gapirişni örgangan?
— Men şunçaki tillarni yaxşi köraman, — deydi u. — Metroda işlaganingizda har kuni yuzlab tillarni eşitasiz. Men tinglayman, yodlab olaman. Keyin uyga borib, kutubxonadan olgan darsliklar orqali örganaman.
U farroş bölib işlaş bilan birga, 24 ta tilni mustaqil ravişda kutubxona kitoblari yordamida örgangan.
— Odamlar: “U farroş ekan, demak, aqlli emas”, deb öylaşadi. Yöq. Men işimni yaxşi köraman. Lekin mening ham miyam bor va undan foydalanaman.
Elevzina Kamerunda maktabni tugatgan. Öqişni davom ettirmoqçi bölgan, ammo mablaği yetmagan. 30 yoşida AQŞga köçib kelgan. Ingliz tilini deyarli bilmas edi. Farroş bölib işga kirgan. Ingliz tilini olti oyda örgangan. Keyin hamkasblaridan ispan tilini eşitib, uni ham örgangan. Söng fransuz, xitoy, arab va boşqa tillarni…
— Inson bilan uning ona tilida gaplaşsangiz, yuzida nur paydo böladi. U özini tuşunilgan his qiladi. Bu juda yoqimli, — deydi u.
Elevzina Babaga turli nufuzli taşkilotlardan iş takliflari kela boşlaydi. Hatto BMTda tarjimon bölib işlaşni ham taklif qilişadi. Maoşi metrodagi işidan beş barobar yuqori edi.
Ammo u rad etadi.
— BMTda işlasam, kabinada ötirib, diplomatlarning nutqlarini tarjima qilaman. Bu muhim, albatta. Lekin zerikarli. Metroda esa odamlar bilan jonli muloqot qilaman, ularga bevosita yordam beraman. Menga şu yoqadi.
Bu köpçilik tuşunmaydigan tanlov. Ammo u baxtli. Işlaydi, tillarni örganadi, sayyohlarga yordam beradi. Keçqurun uyiga qaytib, navbatdagi tilning darsligini oçadi.
Hozir u venger tilini örganmoqda. Çunki yaqinda bir venger oilasi bekatda adaşib qolgan va u ularga yordam bera olmagan.
— Yordam bera olmaslik yoqimsiz. Şuning uçun venger tilini örganaman.
Metroda uni hamma taniydi. Uni “Tillar xonimi” deb ataşadi. Sayyohlar hatto u bilan suratga tuşiş uçun ataylab izlab kelişadi.
Uning bilimini tekşirgan universitet lingvisti: “Bu favqulodda qobiliyat. Uning darajasi professional tarjimonnikiga teng. Va buning uçun u maxsus taʼlim ham olmagan”, deya eʼtirof etadi. Uni TED konferensiyasida nutq sözlaşga taklif qilişadi. U sahnaga farroş kiyimida çiqadi va öz hikoyasini har ikki daqiqada tilni almaştirib, beş tilda sözlab beradi.
Zal tik turgan holda olqişlaydi.
U şunday deydi:
— Taʼlim faqat universitet emas. Taʼlim, bu — qiziquvçanlik. Agar sizda qiziqiş bölsa, hamma joyda örganasiz: kutubxonada, metroda, köçada. Bilim — atrofimizda. Uni oliş kerak, xolos.
Elevzina Baba “Pulim yöq, öqiy olmadim, farroş bölib işlaşga majburman”, deb şikoyat qilişi ham mumkin edi. Ammo buning örniga 24 ta tilni örgandi. Şunçaki qiziqqani uçun. Va bu uni baxtli qildi.