Samarqand viloyati Qo'shrabot tumanining tog'li “Pangat” mahallasida tabarruk yoshli otaxon — Narzulla bobo Qo'shboqov yashaydilar. 94 yoshni qarshilagan otaxondan bardam-baquvvatlik, uzoq umr sirlarini so'raganlarga jismoniy faollik deb javob beradilar. Darhaqiqat, otaxon esini tanigandan buyon mehnat qiladi. O'rta maktabni tamomlagandan boshlab, jamoa xo'jaligida quruvchi bo'lib ishlagan. Uzoq yillik mehnat faoliyati davomida ko'plab yo'llar va binolarning qurilishida, Qo'shrabot tumani obodligi yo'lida mehnat qilgan.
Ishdan bo'sh paytlarida bog'dorchilik bilan shug'ullangan, ko'chatlarni payvandlash, kasallikka chidamli, serhosil yangi navlar yaratish eng sevimli mashg'uloti bo'lgan. Chorvachilik bilan qiziqqan, ot, sigir, qo'y-echkilarning nasliga e'tiborli bo'lgan. Sara zotli hayvonlarni ko'paytirishga e'tibor qaratgan.
— Menga uzoq umr ko'rish, qo'sha qarish haqida ko'p savollar berishadi. Ularga uzoq umr ko'rishni istasang, ko'proq harakat qil, mehnat qilsang, sog'lom bo'lasan, ham oilang to'kin bo'ladi, degan gapni ko'p aytaman, — deydi otaxon. — Qo'sha qarish masalasiga kelsak, butun umr birga yashaydigan odamning nasl-nasabi, oilasini obdon o'rganish va keyin turmush qurish zarur. Axir, bo'lajak ayoling avloding davomchisi bo'lgan farzandlaringni dunyoga keltiradi, tarbiyalaydi. Bu juda jiddiy masala. Amir Temur bobomiz ham kelin tanlashni davlat ishi darajasidagi masala, deb qaraganlar. Ayolim Manzuraoy bilan turmush qurganimizga bu yil yetmish bir yil to'ladi. Uch nafar farzandimiz bor. Ikki qiz, bir o'g'il. Farzandlarimning kattasi — qizimning yoshi ham yetmishga borib qoldi. Hammasi o'zidan tingan, uvali-juvali bo'lib ketishgan, shukr. Nevarayu evaraning sanog'ini o'zimam bilmayman, to'g'risi, sanamayman ham. Barakasi uchmasin deyman-da.
Qishloq ayollari qatori qo'llari mehnatda qavargan, 88 yoshda bo'lsalar ham, hamon qaddi tik, harakatlari ildam onaxonni suhbatga tortaman.
— Onaxon, yetmish bir yil birga yashabsizlar, bu oz muddat emas. Shu yillar davomida qanday umr kechirganingizni ko'z oldingizga keltirgan chog'ingizda ko'nglingizdan qanday hislar kechadi?
— Yetmish bir yil birga yashagan davrimda, umuman, 88 yillik hayotim davomida faqatgina shukronalikni his qildim, — deydi Manzura aya. — Alloh shunchalik umr, turmush o'rtoq, farzandu nabira-evaralar berdi. Barchasiga shukr. To'g'ri, hayot yo'li bir tekis ketmagan, kamchiligu tushunmovchiliklar bo'lgandir, ranjigandirman, lekin tishimdan tashqariga chiqarmaganman. Chunki men tarbiya topgan oilada, ayolning sabrli bo'lishi haqida doimo uqtirib kelingan. Tinmay mehnat qildim, ro'zg'orning butunchiligi uchun tirishdim. Erkak tog'day topib kelsa ham ayol o'rniga qo'yib, eplab, joy-joyiga ishlatmasa, ro'zg'orda baraka bo'lmaydi. Hech nimani isrof qilmaslikka, boridan unumli foydalanishga harakat qildim. Qo'y-echkilarimizning yungini yigirib, gilamlar to'qidim. Uylarimizni qip-qizil qilib bezadim, qizlarimning sepiga qo'shdim. Mahallamizda men to'qigan gilamlarning xaridori ko'p bo'ldi. Orttirganimni sotib, boshqa kamchiliklarni butladim. Sabzavotlar, go'sht-yog', hatto un ham o'zimizdan chiqadi. Bug'doy ekib, tegirmonda torttirib olamiz. Buning hammasi mehnat va harakat talab qiladi. Vaqtimni bekorga sarflamadim, doimo foydali ish bilan shug'ullandim. Uzun qish kechalarida yo jun yigirib, yo paxta chuvib vaqt o'tkazardim. Mehnatlarim evaziga kamchilik ko'rmadim, ro'zg'orim but, barakali bo'ldi, shukr. Farzandlarim ham mehnatda katta bo'ldi. Halol non yeb ulg'aydi, hozir ular ham farzandlarini shunday tarbiyalayaptilar. Insonning halol rizq yeb ulg'ayishida gap ko'p, unib-o'sadi, el-yurt oldida yuzi yorug' bo'ladi. Shu yoshimda ham endi bo'ldi, qaridim, deb o'tirmayman, o'zimga mos ish topib, bajarib ketaveraman. Harakat qilib yurgan odam jim o'tirolmas ekan. Tirik odam harakat qilgani yaxshi-da, o'tirib qolishdan Xudo asrasin.
O'tayotgan umri va taqdiridan rozi onaxon bilan suhbatlashib to'ymaysiz. Sodda, samimiy, dilkash onaxonning mehr to'la so'zlari dilga olov yoqadi.
— Hayotimdan mingdan-ming roziman, — deydi otaxon. — Agar yana qayta dunyoga kelsamu tanlash imkoniyati berilsa, yana shu hayotimni, shu ayolimni, oilamni tanlagan bo'lardim. O'tgan umrimni sarhisob qilib ko'rsam, ko'nglim yorishadi. Yomon yashamadim, birovni ranjitmadim, o'zgalar haqiga ko'z olaytirmadim. Farzandlarimga ham shunday tarbiya berdim. Qaysidir xislatim yoqqanmi, Yaratgan shunday barakali umr berdi. Mahalla-ko'y, qo'ni-qo'shnilar tez-tez ziyoratga kelib turishadi. Yangi tug'ilgan chaqaloqlarni olib kelishadi, nom qo'yib beraman, qulog'iga azon aytaman. Elda aziz qilib qo'yganiga shukr.
O'tgan hayotini ko'z oldiga keltirib, hozirda yonida bo'lmagan aziz insonlariyu do'stlarini eslabmi, ko'zlariga yosh olgan Narzulla ota, sezdirmaslik uchun derazadan ko'rinib turgan qirlarga ko'z tikadi. Shu qirlar bag'rini to'ldirib, gulduros solib ot choptirib yurgan yigitlik damlarini qo'msaydi, sog'inchi ko'zida yosh bo'lib miltillaydi…
Nuroniy otaxonu onaxonning duolarini olib, tashqariga chiqarkanmiz, ushbu farishtadek beozor insonlarning ibratiyu matonatiga havas tuyg'usi butun borlig'imizni chulg'ab olganligini yurak-yurakdan his qildik.
Asolat AHMADQULOVA,
“Nuroniy” muxbiri.