Yosh ulg'aygani sayin aksar kasalliklar yuzaga chiqib, kishini bezovta qila boshlaydi. Yurak ham o'ta ta'sirchan bo'lib qoladi. Biroq so'nggi yillardagi tahlillar, yurak kasalliklarining “yosharib borayotganini” ko'rsatmoqda.
Yosh o'tgan sayin qon tomirlar torayib, yurak mushagi kuchsizlanadi, moddalar almashinuvi sekinlashadi, surunkali kasalliklar (qandli diabet, gipertoniya) ko'payadi. Shu sababli yurak kasalliklari keksalar orasida ko'proq uchraydi. Ayniqsa, arterial gipertoniya (yuqori qon bosimi) eng ko'p uchraydigan kasallik hisoblanadi. Ularda bosh og'rig'i, quloqdagi shovqin, bosh aylanishi, ko'ngil aynishi, tez charchash kabi belgilar kuzatiladi. Agar o'z vaqtida shifokor maslahati olinmasa, insult, yurak infarkti, buyrak yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin.
Ishemik yurak kasalligi (stenokardiya)da yurak tomirlari torayib, kislorod yetishmaydi. Bunda ko'krak qafasida siqilish yoki bosilish, chap qo'l, yelka, bo'yin yoki jag'ga og'riq tarqalishi, yurish paytida tez charchash, hansirash kabi holatlar kuzatilishi, kuchli xuruj yurak infarktiga olib kelishi mumkin.
Yurak yetishmovchiligida esa yurak qon haydash vazifasini to'liq bajara olmaydi. Tinch holatda ham hansirash, oyoqlardagi shish, kechasi nafas yetishmasligi, tez charchash, vaznning tez oshishi (suyuqlik yig'ilishi) kabi belgilar kuzatiladi.
Yurakning notekis urishi, to'satdan “to'xtab qolgandek” bo'lishi, bosh aylanishi, hushdan ketish holatlari aritmiya — yurak urishining buzilishiga olib kelishi mumkin. Ayrim aritmiyalar insult xavfini oshiradi.
Yosh o'tishi bilan yurak klapanlarining qalinlashishi, to'liq ochilib-yopilmasligi hisobiga yurak klapanlari kasalliklari yuzaga keladi. Tamaki chekish, kam harakatlanish, yog'li va sho'r ovqatlarni iste'mol qilish, ortiqcha vazn, qandli diabet, stress uni qo'zg'atishi mumkin.
Ammo har qanday kasallik erta aniqlanib, barvaqt oldi olinsa, tegishli profilaktika choralari ko'rilsa, dard og'irlashmaydi. Yurak kasalliklarida ham nazorat muhim rol o'ynaydi. Agar qon bosimini muntazam o'lchab turish, tuz iste'molini kamaytirish, kuniga kamida 30 daqiqa piyoda yurish, yog'li ovqatlarni cheklash, shifokor buyurgan dorilarni uzluksiz qabul qilish, yiliga kamida 1 marta EKG va tekshiruvdan o'tishga odat qilinsa, kasallikning avj olish ehtimoli pasayadi. Yana shuni yodda tutish kerakki, ko'krakda kuchli og'riq, to'satdan hansirash, hushdan ketish, oyoq yoki yuzning keskin shishishi kabi noxush holatlar kuzatilganda darhol shifokorga murojaat qilgan ma'qul.
Azizbek Toshqo'ziyev,
oliy toifali shifokor, kardiolog-terapevt.