Уруш… у ўз номи билан инсонлар қалбига оғриқ, изтироб ва алам солади. Айниқса, иккинчи жаҳон уруши жанггоҳларида мардларча ҳалок бўлган, бедарак кетган қаҳрамонлар, жанглардан майиб-мажруҳ бўлиб қайтган боболаримизни эсласак, бир дардимизга ўн дард қўшилади. Фронт қанчалик оғир бўлса, унинг ортидаги яна бир жанггоҳ — меҳнат фронти ундан-да оғир бўлган.
Чунки ўша даврда ҳамма нарса ғалаба учун, ҳамма нарса фронт учун эди. Туну кун меҳнат қилаётган халқ ҳатто оғзидаги энг сўнгги тишлам нони-ю кийимигача фронтга жўнатган. Ўзи эса очлик, юпунликка бардош берган. Буни, албатта, ўша даврларни кўрган, очлик, йўқлик, оғир меҳнат азобларини бошдан кечирганларгина билади.
Раҳимназар бобо Яхшиқулов 1925 йил 10 май куни Сурхондарё вилояти Шўрчи туманида таваллуд топган. Бу йил табаррук 101 ёшини нишонлаётган отахоннинг ўсмирлик йиллари уруш даврига тўғри келди. Уруш бошланганда 16 ёшда бўлган ўспирин унинг бор даҳшати, азобини ўз бошидан ўтказди. Ишга яроқли кишиларнинг ҳаммаси урушга кетиб, хўжалик юритиш фақат кексалар, аёллар ва болаларга қолиб кетган. Улар яшайдиган ҳудудлар қурғоқ ерлар бўлганлиги учун, асосан, лалми экинлар экиларди. Заранг ерларни омочда ҳайдаш, экин экиш каби ишларни, асосан, кексалар ва болалар бажарарди. Омоч тортадиган ҳўкизлар ниҳоятда чарчаб қолар, баъзида ётиб қолган ҳўкизни ўрнидан турғазиш шунчалик машаққатга айланардики, бундай пайтда вақтни зое кетказмаслик учун омочни ҳўкиз билан баробар тортишга тўғри келарди.
Одамлар очлик, оғир меҳнат сабабли ҳолдан тойган бўлсалар ҳам, кўнгилларидаги ғалабага, эртанги яхши кунларга бўлган ишонч уларни оёққа туришга ундарди. Очарчилик, узоқ чўзилган уруш, касалликлар одамларнинг тинка-мадорини қуритган кунларнинг бирида, ниҳоят, ғалаба ҳақидаги хушхабар тарқалди. Ҳатто севиниб, байрам қилишга ҳам ҳоли қолмаган одамларнинг меҳнатдан яғир бўлиб кетган елкасига офтоб тегадиган бўлди.
Урушга кетганлар бирин-кетин қайта бошлади. Кўпчилиги ярадор, ё қўл, ё оёғи йўқ. Баъзилари қўлтиқтаёқда. Жангга кетганларнинг кўпчилиги эса… қайтмади. Кимдир яримжон бўлса ҳам қайтганига хурсанд, баъзи хонадонларда аза очилган, баъзилари қорахатга ишонмай, умидини узмаган кунлар бошланди. Ҳарқалай, ногирон бўлса ҳам йигитларнинг келгани ишни анча енгиллатди. Бу вақтга келиб, ёши йигирмага кириб қолган Раҳимназарга жамоа хўжалигининг чорваси ишониб топширилди. Қўйларни ҳайдаб қир-адирларга чиқиб кетган йигит йиллар ўтиб, нафақага чиққанида ҳам чўпонлик таёғини ташламади.
Раҳимназар Яхшиқулов аёли Тожигул она билан биргаликда уч ўғил ва беш қизни вояга етказган. Фарзандларининг бари ҳаётда ўз ўрнини топган, пиру бадавлат бўлиб, бугунги кунда нафақага чиққан. Онахон кўп йиллар аввал вафот этган. Икки ўғли отасининг қўлидан чўпонлик таёғини олиб, ота касбини давом эттираяпти. Қизлари ҳам ўзидан тинган, 36 нафар невара, 65 нафар чеваранинг суюкли бобоси бўлиб бугунги кунда кексалик гаштини сурмоқдалар.
— Биз уруш пайтида меҳнат фронтида жанг қилдик. Ғалабага баҳоли қудрат ўз ҳиссамизни қўшдик. Мана, дориломон кунларга ҳам етиб келдик, минг шукр. “Юк кўтарган ерда қолмайди”, деганларидек, бир пайтлар қилган меҳнатимизнинг роҳатини кўриб юрибмиз. Ҳар доим фарзандларимга, набираларимга бугунги омон-омон кунларнинг қадрига етиш, Ватанимиз гуллаб-яшнаши учун ўз ҳиссаларини қўшишлари лозимлигини уқтириб келаман. Мендек фронт ортида меҳнат қилган нуронийларни ҳар доим қадрлаб, тез-тез йўқлаб турадиган, ҳамма шароитларни яратиб бераётган давлатимиз раҳбарига ўз миннатдорлигимни билдириб қоламан. Илоҳим, юртимиз тинчлигига кўз тегмасин, мустақиллигимиз абадий бўлсин! — дейди юз ёшдан ошган Раҳимназар бобо дуога қўл очаркан.
Дарҳақиқат, бугунги тинч ва фаровон ҳаётни барпо этиш ўз-ўзидан бўлгани йўқ. Бунинг учун аждодларимиз не-не жабру ситамларни бошдан кечирдилар. Бизнинг вазифамиз — мана шу гуллаган ҳаётни асраш, уни янада яшнатиш ва авлодларга гўзал ҳолатда қолдирмоқликдан иборатдир.
Асолат АҲМАДҚУЛОВА,
“Нуроний” мухбири.