Bugun yurtimizda keksa avlod vakillarini qo'llab-quvvatlash, ularning boy hayotiy tajribalari, ulkan bilim-malakasidan yosh avlod ta'lim-tarbiyasi, aholi farovonligini ta'minlashda samarali foydalanishga davlatimiz rahbariyati tomonidan ustuvor vazifalardan biri sifatida qaralmoqda.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2025 yil 26 dekabrdagi Oliy Majlisga va ko'p millatli O'zbekiston xalqiga yo'llagan Murojaatnomasida nuroniylar, mahalla faollari, keng jamoatchilik zimmasiga yoshlar tarbiyasida yanada mas'uliyatli bo'lishdek vazifalar yuklandi. Ayni tashabbuslarning to'laqonli amalga oshirilishida, islohotlarning samaradorligiga erishishda “Nuroniy” jamg'armasining joylardagi bo'limlari tomonidan tashkillashtirib kelinayotgan tadbirlarning ahamiyati katta, albatta. Qoraqalpog'istonlik nuroniylar ham bugun o'zlariga ko'rsatilayotgan e'tibor va g'amxo'rliklardan bahramand bo'lib, yoshlar tarbiyasi, oilalar totuvligini ta'minlashda keksa, o'rta va yosh avlod o'rtasida oltin ko'prik bunyod etish va uni yanada mustahkamlashda faol ishtirok etib kelmoqdalar.
Qoraqalpog'iston Respublikasida ayni paytda 228210 nafar pensionerlar umrguzaronlik qilmoqda. Ikkinchi jahon urushi davrida mamlakat ichkarisidagi mehnat fronti faxriylari 75 nafar (shundan 57 nafari ayollar), 100 va undan yuqori yoshdagilar 15 nafarni tashkil qiladi.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kambag'allikdan — farovonlik sari”dasturini amalga oshirishga faol nuroniylarni jalb etish chora-tadbirlar to'g'risida”gi 2024 yil 25 noyabrdagi 405-sonli Qarori ijrosini ta'minlash maqsadida, mahallalardagi katta hayotiy tajribaga ega bo'lgan obro'-e'tiborli uch nafardan faol nuroniylar beshtadan kambag'al oilalarga biriktirildi. Birinchi bosqichning o'zida 1236 nafar faol nuroniy jalb etilib, ular 5939 nafar kambag'al oilaga mas'ul sifatida tayinlandilar. Oilalarni kambag'allikdan chiqarish yo'nalishida xonadonlar tomorqalaridan samarali foydalanish, yuqori daromadli ekin turlari ekilishini tashkil etish uchun jami 12304 gektar yer maydoni ajratilgan. Yetishtirilgan mahsulotlarni realizatsiya qilish, oilani daromad topishga o'rgatish uchun 5 ta ko'chma do'kon, 22 ta kichik ishlab chiqarish uskunalari, 36 ta boshqa zarur texnika vositalarini bo'lib to'lash sharti bilan ijaraga olishga, 264 ta kambag'al oilaga kreditlar ajratilishiga erishildi. 65 ta kambag'al oilalarda issiqxonalar tashkil etishga ko'maklashildi. Shu bilan bir qatorda, kambag'al oilalarga 3485 dona parranda tarqatildi. 312 tasiga qoramol va qo'ylar berildi. Bu kabi amaliy sa'y-harakatlar natijasida 2632 nafar oila kambag'allikdan chiqarildi. Jumladan, 632 nafari ishga joylashtirildi, 86 nafari o'zini-o'zi band qildi, 987 nafari kasbga yo'naltirildi. 366 nafari qiziqishlaridan kelib chiqib, hunarmand va ustalarga shogirdlikka berildi.
2025 yil 2-yarim yilligida esa 452 ta mahalladan tanlab olingan 1236 nafar faol nuroniyga 6050 ta kambag'al oila biriktirildi va olib borilgan tashabbuslarning samarasi o'laroq, 3709 nafar kambag'al oila a'zolarining bandligi ta'minlanib, kambag'allikdan chiqarildi. Shundan 709 nafari ishga joylashtirildi, 1658 nafari o'zini o'zi band qildi. 1342 nafari kasbga yo'naltirildi.
O'tgan yili bir qator sport turlari bo'yicha tashkil etilgan musobaqalar qoraqalpog'istonlik nuroniylarning ham umriga umr qo'shdi desak, mubolag'a emas. Shaxmat turi bo'yicha o'tkazilgan bellashuvlarda 2350 nafar keksa avlod vakillari ishtirok etgan bo'lsa, shashka musobaqalarida 2920 nafar, mini-futbol bo'yicha tashkil qilingan bellashuvlarda 2955 nafar, milliy kurash turi bo'yicha o'tkazilgan bahslarda 2260 nafar nuroniy sportchilar faol ishtirok etdilar.
Mahallalarda ijtimoiy-ma'naviy muhit barqarorligini ta'minlash maqsadida, respublika, tuman va shaharlar, mahallalar darajasida faoliyat yuritadigan “Nuroniylar va ota-onalar kengashlari” tashkil etildi. Hozirda ushbu kengashlar faollari yoshlarni vatanparvarlik ruhida, kasb-hunarli qilib tarbiyalashda faol ishtirok etib, yangi tashabbuslarni ilgari surishmoqda.
Nuroniylar, yozuvchi, shoir, olim va san'atkorlar, sportchilar, fermer va hunarmandlar, O'zbekiston Qahramonlari, davlat mukofoti sohiblari, korxona va tashkilotlar rahbarlari ishtirokida o'tayotgan “Uch avlod uchrashuvi” tadbirlari yoshlar uchun chin ma'noda ibrat maktabiga aylanmoqda.
“Hech kim mehr va e'tibordan chetda qolmasin!” shiori ostida Qoraqalpog'iston Respublikasi Nukus shahri va tuman bo'limlaridan ijtimoiy himoyaga muhtoj bo'lgan 118 nafar o'zgalar parvarishiga muhtoj yolg'iz keksalar va yolg'iz yashaydigan keksalarning ro'yxatlari shakllantirilib, ular belgilangan tartibda moddiy rag'batlantirildi. “Keksalar uchun turizm” loyihasi ham izchil tashkillashtirilib, Buxoro, Samarqand va Toshkent shaharlariga 108 nafardan, jami 324 nafar nuroniylarning, Xiva shahriga esa 8000 nafar nuroniylarning sayohati uyushtirildi.
“Bir nuroniy — o'n yoshga mas'ul” loyihasi doirasidagi ko'rik-tanlovning tuman, shahar, Qoraqalpog'iston Respublikasi miqyosidagi bosqichlari uyushqoqlik bilan tashkil qilindi. Tanlovning O'zbekiston Respublikasi bosqichida ishtirok etgan qoraqalpog'istonlik faol nuroniy Saribiyke Qallashova “Eng jonkuyar nuroniy” nominatsiyasi g'olibi bo'ldi va qimmatbaho sovg'alar bilan taqdirlandi.
Nuroniylar jamoatchilik kengashi va mahallalardagi “Keksalar maslahati” guruhlari tomonidan 7202 marta jamoatchilik nazorati tadbirlari amalga oshirildi. Bunda asosiy e'tibor aholining ijtimoiy sohadagi muammolari, jumladan, oziq-ovqat va dori-darmon narxlarining sun'iy oshirilishi, tadbirkorlik faoliyati, bandlik, tomorqadan va mavjud resurslardan oqilona foydalanish, “Yashil makon” tadbirlarining holatiga qaratildi.
Bu jarayonda nuroniylar bilan bir safda “Buvijonlar maktabi” jamoatchilik kengashi faollarining ham o'ziga xos tashabbus ko'rsatayotganliklarini alohida e'tirof etish joiz.
Ma'lumki, Qoraqalpog'iston Respublikasining 452 ta mahalla va ovul fuqarolar yig'inlarida 9-11 nafardan, jami 5075 nafar, jamg'arma shahar va tuman bo'limlarining har birida 15 nafardan, jami 270 nafar a'zolardan iborat “Buvijonlar maktabi” tashkil etilgan bo'lib, ularga hududlardagi nuroniy onaxonlar, faol xotin-qizlar, jonkuyar ayollar qamrab olingan.
O'tgan 2025 yil davomida barcha tumanlarda “Buvijonlar maktabi” jamoatchilik kengashi a'zolari ishtirokida davra suhbatlari o'tkazildi. “Nuroniy har bir oilaga mas'ul” loyihasi, 2025 yil sentyabr oyi — “Oilalarni mustahkamlash va ajrim yoqasiga kelib qolgan oilalarni yarashtirish oyligi” doirasida “Buvijonlar maktabi” jamoatchilik kengashi, Qoraqalpog'iston Respublikasi Xotin-qizlar qo'mitasi, Adliya vazirligi, Fuqarolik sudi sudyalari, Yoshlar ishlari agentligi vakillari hamkorligida 452 ta mahalladagi xotin-qizlar faollari, qaynonalar va kelinlar ishtirokida “Qaynonam — onam mening, kelinim — bolam mening” mavzusida seminarlar o'tkazildi.
Ajrim yoqasiga kelib qolgan oilalar tumanlardagi targ'ibot guruhlari hamda biriktirilgan otinoyilar, “Buvijonlar maktabi” jamoatchilik kengashi a'zolari, mahalla raislari ishtirokida o'rganilib, oilani saqlash bo'yicha tushuntirish-targ'ibot ishlari olib borildi. Shuningdek, tadbirlar davomida erta turmush qurishning oldini olish, kiyinish madaniyatiga amal qilish, milliy urf-odat va an'analarimizni asrab-avaylashga bag'ishlangan davra suhbatlari tashkil qilindi. Ayni amaliy sa'y-harakatlar natijasida Qo'ng'irot tumanida 28 ta, Xo'jayli tumanida 12 ta, Nukus tumanida 10 ta, Respublika bo'yicha jami 70 ta oilani saqlab qolishga erishildi.
“Buvijonlar maktabi” a'zolari “Ma'rifat orqali kambag'allikni qisqartirish” dasturi doirasida tumanlardagi mahallalar aholisi bilan uchrashib, ota-onalarga kambag'allikdan qutulishning birinchi yo'li —bolalarni ilmli, kasb-hunarli qilish, mehnatga o'rgatish ekanligini ta'kidladilar.
Umumta'lim maktablarida har oyning payshanba kuni “Nuroniylar tarbiyaviy soatlari”ni o'tkazish belgilangan bo'lib, faol nuroniylar tomonidan o'quvchilarning maktabga kelib-ketishi, o'qituvchilar tomonidan berilayotgan ta'lim-tarbiya jarayoni, yoshlarning mashg'ulotlardagi ishtiroki o'rganilib, nazoratga olinmoqda. O'z navbatida, nuroniy otaxonu onaxonlar o'quvchilarga kiyinish madaniyati, tartib-intizom qoidalariga amal qilish, kattalarga hurmatda, kichiklarga izzatda bo'lish, yaratilgan sharoit va imkoniyatlardan oqilona foydalanib, puxta bilim olish, kasb-hunar egallash zarurligini uqtirmoqdalar.
Albatta, yuqoridagi kabi ko'rsatkichlar tizimli ravishda olib borilgan tadbirlar natijasidir. Biroq shunisi ham borki, oldinda hali yutuqlarimizdan ko'ra, hal etilishi lozim bo'lgan qator vazifalar turibdi. Shu ma'noda, aytish kerakki, 2026 yil — Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili barchamiz uchun matonat va shijoat yili bo'lishi zarur. Oldindagi vazifalarni to'laqonli ado etish barchamizdan g'ayrat-shijoat, yuqori mas'uliyat hamda ishchanlikni talab qiladi.
Zero, mamlakatimizda nuroniylarning faolligini ta'minlash jamiyatimizda farovonlik, tinchlik-xotirjamlikka erishish demakdir. Negaki, ulug'lari qadrlangan, ularga yuksak ishonch-e'tibor bildirilgan yurtda, shubhasizki, islohotlar bardavom, taraqqiyot esa muqarrar bo'ladi.